Oliuae Baeticae

Quodam die mensis superioris Propertiana carmina legere coepisse mihi dixit et, quamuis natalis meus non esset, donum tamen pulcherrimum mihi dedit, utpote qui, primo primae Propertii elegiae uersu lecto, uiridibus de obscuris oculis meis cogitauerit et eos finxerit tamquam si essent salsae oliuae Baeticae:

Cynthia prīma suīs miserum mē cēpit ocellīs,

--contactum nullīs ante cupīdinibus.
tum mihi cōnstantis dēiēcit lūmina fastūs
--et caput impositīs pressit Amor pedibus,
dōnec mē docuit castās ōdisse puellās
--improbus, et nullō vivere cōnsiliō.
et mihi iam tōtō furor hīc nōn dēficit annō,
--cum tamen adversōs cōgor habēre deōs. [...]


_________________________________________

* Oliuae Baeticae cum nobiles fuerint, dicitur improbabile esse Plinium (epist. 1, 15) eas in hoc ciborum uilum catalogo posuisse. Editoribus igitur modernis betacei. Nihilominus, mihi placuit lectionem "oliuae Baeticae" inuenire quadam in epistula Pliniana quae discrimen faciebat inter alteram lautam coenam, praebitam ab eo ipso, perpolito hospite, inter comoedos lectores lirystasue, et alteram coenam apparatiorem, sed uulgarem, inter puellas Gaditanas. Vtram coenam illum Septicium, Plinii amicum, maluisse creditis?

LLPSI:
v. 1 - miserum me cepit :"topoi" siue loci commnunes miseri amatoris et militiae amoris.

- - - - ocelli, -orum = dim. oculi, -orum. Possesiui adiectiui pleonasticus usus (suis. ... ocellis) sermonis communis est. Ceterum, poetarum "neotericorum" more Propertius deminutiuis abunde utitur sensu affectiuo siue erotico. Quae deminuta nomina primis in elegiarum libris magis apparent quam in ultimis, quod referre ad quandam progressiuam polituram styli uidetur.

v. 2 - cupido, -inis f. = cupiditas, libido, ardor, desiderium. Fere omnes editores ex Lachmanno "cupidinibus" scribunt ad ardores amoris alludendos sensu abstracto, alii autem ut Beroaldus primam litteram caeteris elatiorem scribunt, id est, "Cupidinibus", deis pinnatis amoris cupiditatisque. Nimis autem ineptum est, iuxta Lachmannum, captum a puella, quem ante Cupidines nulli petiuerint, tum ab uno ex ea turba Amore perdomitum narrari.
- - - - contactum = si "cupidinibus" legimus, hoc uerbum non "uulneratum" hic significat, sed "tentatum ac temeratum" amore.

v. 3 - fastus, -ûs m. = superbia, arrogantia. Vocabulum elegiacis carum primum a Catullo (55, 14) usum est significans "superbia eius qui amorem odit".

- - - - constantis ... lumina fastûs = "oculi qui firmâ arrogantiâ adspiciunt". Constantis fastûs qualitatis genetiuus est. Nihilominus, nonnulli interpretes aestimant uocabulum "fastus" nominatium esse et "constantis" genitiuum participii usi tamquam substantiuum ad Cynthiam relatum, id est, "illius feminae firmis arrogantia quae deiecit oculos poetae".

- - - - deicio, -ere, -iêci, iectum = deturbo, demolior, depello, ad terram praecipito.

v. 4 - premo, -ere, pressi, pressum = urgeo.

v. 5 - odisse = taedio esse (cf. HOR. carm. 3, 1, 1: odi profanus uulgus)

- - - - castas puellas : quamquam castae puellae Musae et Minerua erant, hîc tamen poeta ad feminas patricias siue nobiles ex quibus Romani quodam amplo statu uxorem ducebant, alludire uidetur.

v. 6 - improbus : cf. VERG. Aen. 4, 412: improbe Amor.
- - - - consilium, ii n. = cogitatio, ratio. "Nullo uiuere consilio" sibi uult "uitam agere sine ratione tamquam amentem".

v. 7- et mihi : ei mihi, legit Rossberg. "Et ... non" pro "nec" usitatum est ex poetis Augusteis. "Mihi" datiuus incommodi est.

- - - - furor, -ôris m. = furor amatorius ("topos"), insana cupiditas.
- - - - deficio, -ere, -fêci, -fectum, = desum, desero
- - - - toto...anno : ablatiui usus pro "per + accusatiuo" ad tempus continuatum exprimendum primum inuenitur in Catulli carminibus (109, 5: tota uita).

v. 8- cum tamen = cum interea, cum interim
- - - - cogor = impulsus sum necessitate siue fato
______________________________

Hunc hodiernum commentarium dicare cupio omnibus alumnis meis Philologiae Classicae (Annabella, Eugenia, Iohannes Carolus, Iohannes et Iesus) qui, nonnullis uerbis huius scriptorii interretialis perlectis, in Orbergianorum librorum studium incumbere eosque pro se ipsos discere mihi promiserunt, necnon illis Humanitatum (Isabella, Maria Angelorum, Elena, Iohannes Enmanuelis, Leonardus, Carolus, Dauid, Georgius, Sara, Laetitia,...) qui patienter errores meos ferunt et alacres Linguam Latinam per se illustratam discere pergunt.

***

Et nunc... ad Carneleuarium Gaditanum adeamus! Quis uenit?

Ecce Puellae Gaditanae Carneleuarii Gaditani anno 2007. Audite cantinelae redienten uersum:
"Cunnilingis, cunnilingus... ut uides, lingua mortua non est!"

Mihi ignoscite, amici alumnique, uerbalem audaciam, precor, sed hoc est Carneleuarium!

Omnia mutantur, nihil interit

Omnia mutari, nihil interire quidam poeta olim cecinit elegantior, cui hodie facile credere possum, cum circa me omne subito mutatum sentio, essentia quidem conseruata. Nam cum fere uno abhinc anno nonnulla in melius mutari atque aliquid noui adferre statui sereno animo uultuque hilaro aduersis fluctibus et uentis occurrentibus, hoc in scriptorio sola eram, tantum uirtute duce et fortuna comite et ductore Retis omnium gentium caelo. Mentior, praeterire non possum meum Ludouicum Charlo, unicum sodalium semper ab initio apud me.

Primus qui meum scriptorium uisitauit carus Thersites fuit, deinde unus aut alter ingressus egressusque est, donec prima aestatis aura mihi attulerit sapientem Neminem. Diebus autumnis plurimae Latinae paginae aestiuis Interretialis solis radiis calefactae floruerunt et paulo post mea prima alumna intrare ausa est ad Latine scribendum et gelidos inter dies brumales iuuenes cordati dulcia dona Natalicia reliquerunt.

Vt uidere potes, mi iunior amice Jaume, mori ad renouandum necesse non est: Omnia mutari possunt, ut poeta dixit (qui passiua uerbi uoce usus est, quia forsitan sic agentes sileret ignotos uarios diuersosue), nihil intereunte. Sed de Philologia Classica, quid tibi dicam? Si omnia mutantur, ea quoque mutabitur, sed mutatio lentissima erit, nisi Cassandra fallitur, et nescio an ego ipsa uideam. Vtinam tu...!

Mala sunt moderna tempora poesi, mi dulcis Ludouice. Sed ad poemata Lusitana gustanda semper optima hora est. Multum nos delectauit, me et amicam Baeticam, illud carmen a Ruy Belo compositum, quod timida a femina in linguam Latinam translatum est (integrum legi potest in annotatiunculis commentarii superioris. Ego quoque commota fui): "Mare, mulier: modus alicui ualedicendi". Spero fore ut poematis inscriptio non significet tuam ualedictionem mei scriptorii!

Pro certo sciebam tibi, mi optime amice Stephane, placiturum esse illud "nullum uiolentum perpetuum". Mihi quoque cordi est "naturam non facere saltus", congruens superioribus cum uerbis Ouidianis. Nihilominus, "hic Rhodus, hic saltus": non oblita sum tuorum opusculorum quae libenter euoluo. Breui quoddam poema Latinum "per se" illustrare experiar, quod hoc in scriptorio uidebis.

Quam pergratum est mihi hoc in loco primum legere uerba Latina scripta ab homine qui aurâ uescitur uitaliori quam numquam uidi! Certe illud prouerbium Hispanicum de mulieribus Latine scientibus antiquum est, mi candide docteque Xauiere, sed adhuc hodie plurimis feminis siue Latinae linguae siue aliarum disciplinarum scitis, non bonus exitus necnon crystalli tecta. Quod ad rerum naturam attinet, iuxta Aristotelem philosophi "antiperistasim" dicebant eum motum "contra naturam" qui omnia mouebat et per quem omnia mouebantur, ita ut per eum quoque omnia quiescerent: ἀντιπερίστασις πάντα (Arist. Phys. 267a18; Analyt. Post., 98ª25). Nonnullis abhinc saeculis Hispani physici "noui" iocose "antiperistaticos" nuncupabant eis qui Aristotelicis rationibus -id est, translaticiis siue scholasticis- in Scientia utebantur.

[Dictionarium Hispanicum scientiarum artiumque uocibus
a Stephano Terreros y Pando compositum, Matriti 1783-93]

Sed quamuis Aristotelis physica eiusque methodi obsoletae sint, nonnullae attentae subtilesque magni Philosophi obseruationes, meâ quidem sententiâ, pro principiis quaerendi ueritatis mutari possint, sicut illi "uiolenti motus" siue reuolutiones de quibus mentionem facis, amice mi, ualde necessarias ne entropia omnia confundat, necnon ut aequilibrium ordoque naturae restituti sint. Postremo tibi plane assentior: ut Latinitatis professores, cathedrarii, doctores uel magistri Latine loqui auderent, necessaria esset uera reuolutio!


De te, mi recentior amice Alde, oriundo ex Argentina suauis linguae Hispanicae, non dissentio: omnibus in temporibus nonnullae feminae doctae semper fuerunt eaeque praetermissae, sed plures fuerunt quibus esse (uel conari esse) doctas non siuerunt. Pergratum mihi est nouas amicitias parare. Bene exspectatus uenis. Plura scire de studiis Latinis tua in terra mihi ualde placebit, tum tuis in paginis tum hoc in scriptorio.

Niuea ex Lexintonia nobis attulisti, mi care Nemo sapiens, facetissimum colloquium Erasmianum idque omnino idoneum. Alexandra et Cassandra naturâ congruissent cum erudita Magdalia:

_______

Magdalia: Sic olim rara avis erat Abbas indoctus, nunc nihil vulgatius: olim Principes et Caesares eruditione non minus quam imperio praeminebant. Neque tamen usque adeo rarum est, quam tu putas: sunt in Hispania, sunt in Italia non paucae mulieres adprime nobiles, quae cum quovis viro queant contendere: sunt in Anglia Moricae, sunt in Germania Bilibaldicae et Blaurericae. Quod nisi caveritis vos, res eo tandem evadet, ut nos praesideamus in scholis Theologicis, ut concionemur in templis; occupabimus mitras vestras.
Antronius: Ista Deus avertat.
Magdalia. Imo vestrum erit hoc avertere. Quod si pergetis ut coepistis, citius anseres concionaturi sint, quam vos mutos pastores ferant. Videtis iam inverti mundi scaenam: aut deponenda est persona, aut agendae sunt suae cuique partes.

________

Finire tandem meas cogitationes hebdomadales cupio cum aliquo noui quod me affecit gaudio quod sim Philologa Classica:

Superiore hebdomadis fine haec inscriptio Latina graphio scripta reperta est Gaditano in theatro Romano.


Num reuera putatis, amici, illo in lapide incisum esse "LATRO, BALBE"? Hoc saltem nonnulli archaeologi raptim existimauerunt, quorum uerbis additi sunt alii errores in periodicis et foris interretialibus.

Forsitan alias dicam quid putent Gaditani philologi latini.

Nuperrime hanc definitionem, congruentem omnibus cum rebus hodie scriptis, per amicum Aldum legi:

Philologia, ars legendi lente attente prudenter

Vtinam omnia mutentur, non solum Philologia Classica moderna (aut, ut melius dicam, methodus ad linguas Classicas docendas). Spero autem fore ut rerum natura siue essentia non intereat umquam.

Nullum uiolentum perpetuum

[Cassandra Fidelis]

Mihi est tantum una amica quae commercium Latinarum epistularum mecum habeat, ceteri autem amici uiri. Baetica quoque illa est, ut scitis, sed non tam audax quam ego, immo uel timidissima. A me ergo interrogata quare hoc accidat, qua de causa feminae in occulto esse uideantur, mihi iocose respondit antiquo prouerbio Hispanico:

La mujer que sabe latín ni encuentra marido ni tiene buen fin
["Feminae Latine scienti neque maritus neque bonus exitus"].

In Historiae decursu profecto paucissima feminarum Latine scribentium testimonia sunt. Idcirco cum epistulam "femininam" inuenirem, scriptam eodem anno in quo audacibus a nautis Hispanicis Nouus Orbis inuentus est, magno affecta fui gaudio, quod magnopere auctum est nominibus feminarum inspectis. Argumento tamen uiso perlectaque epistula, gaudium mutatum est in leue dulcique risu... quoniam naturalibus de motibus agebatur:

______________

Alexandrae Scalae Cassandra Fidelis* S.

Epist. CXI: Coniugiumne a foemina erudita studiis praeferendum

Ex tuis ornatissimis litteris id perspeximus, quod nobis fuit periucundum, te nostram haud uulgarem beneuolentiam iudicasse, cum tua omnia me non modo cognoscere uoluisti, uerum me de iisdem consulere. Mea itaque Alexandra, utrum Musis an uiro te dedas ancipitem esse. Id tibi de hac re eligendum censeo, ad quod te magis procliuem natura constituit. Nam omne consilium quod recipitur pro recipientis facilitate recipi asserit Plato. Quod quidem tibi erit perfacile factu, cum uiolentum perpetuum nullum. Vale. XV Kal. Feb. 1492*.

__________

Fidelis correxi : Fidellis (ed. Patauiana 1636) / 1492 correxi : 16492 (ed. Patauiana 1636)

__________________

Platonis uerba quae in epistula leguntur, nondum reperi ubi eius operum exacte legi possint (quamquam, ut uerum dicam, haud multum quaesiui), sed ultima uerba pro prouerbio mutata magni Philosophi sunt: Nullum uiolentum perpetuum est*. Significat enim "quod contra naturam fit, non esse durabile".

Quod dictum a libro II Aristotelis De coelo et mundo mutuatum est atque ad motûs argumentum alludit. Omnis enim motus mutationes et quandam perturbationem ad uniuersi aequilibrium affert, quippe qui "motus" nihil aliud sit quam aut directum cuiusdam uiolentii siue impetûs externi efectum aut immo cuiusdam nisûs efectum ut aequilibrium uniuersi perditum restitutum sit atque omnia uiolenter mota suos ad naturales locos rediant, ubi manenda et quiescenda sunt.

Aristotelica in physica igitur reditus ad ordinem appellatur "naturalis motus" qui obstat ne omnis "uiolentus motus" siue "contra naturam" perpetuus sit.

Nonnulli hac locutione aliter usi sunt ad diuersas res explanandas quae "contra naturam" exstant, ex. gr., quasdam matrimoniorum leges, omnes tyrannides, ...

Porro, his rebus mea in mente uersatis, me ipsa interrogo de hoc:

Prouerbiumne "nullum uiolentum perpetuum" ad methodos docendi discendique linguas "contra naturam" afferre possit?

_____

*Cf. etiam Sancti Thomae de Aquino, In libros Aristotelis De caelo et mundo expositio (Lib. II): «Nihil enim violentum potest esse sempiter­num» (lec. 15, n. 3). «Nullum violentum est sempi­ternum» (lec. 26, n. 2). «Nullum coactum potest esse sempiternum» (lec. 1, n. 10); «Nihil enim quod est praeter naturam (contra) est sempiternum» (lec. 4, n. 6).