5.30.2015

Ad iuuenes studiosos

Ad Adamum

    Abhinc nonnullas hebdomades, cum pensis inanibus sepulta in res academicas incumberem, forte quendam librum manibus tenui, qui anno 2013 editus de humanistis Europaeis Hispaniam tum optime tum pessime iudicantibus agebatur. Dum gratanter eum euoluebam, epigramma repperi studium meum excitans propter argumentum antibarbaricum, cuius hodie statim recordata sum, quia in mentem meam attulit nomen discipuli cuiusdam studiosi, qui hac hebdomade me certiorem fecerat de proposito nouo ac sibi maximi momenti, quod ipse heri perfecit (forsan tandem non bene succedat, sed gaudeo quod animosus audaxque saltem conatus est). Carmen illud ab Ario Baruosa Lusitano concinnatum est Conimbriae anno 1536 iure publico factum, cuius editor modernus tredecim disticha lectori tantum praebet, quibus describet Vniuersitatem quandam Hispanicam et scientiam eius discipulorum.

       Ecce uobis, lectores mei studiosi, epigramma exscriptum sicut in editione saeculi decimi sexti id repperi quadraginta et duo uersus siue unum et uiginti disticha complectens[1]. , deletis aut additis tantummodo signis nonnullis interpunctionis necnon litteris initialibus nominum locorum ex minoribus ad maiores uersis:

               Ad iuuenes studiosos  
Barbariam geminis superauit Graecia lustris,
      Hic nec barbaries post duo lustra cadit.
At cur hoc, iuuenes? Quia sunt ex hostibus ipsis,
     Qui uestras classes, agmina quique regunt.
Non horum ingenium prosa est uel carmine cultum,          5
     Hi fari Latie dedecus esse putant.
Nam si quis Latium uerbum tentauerit, illum
     Vt stolidum irrident grammaticumque uocant.
Iam monstri simile est hos inter Graeca sonare
     Ac mula foeta mirius illud opus.                                    10
Praeterea auctores uarios percurrite: cedunt  
     Non uni solum barbara castra duci.
Non uno uicit Troiam duce Graecia: multi  
     Conuenere illuc egregiique duces.
Et tamen Atrides plures sibi Nestoras optat                        15
     Conferri, ut citius Pergama uicta cadant.
Vnus enim (ut Graeci perhibent) quasi nullus habetur,  
     Sit clarus, praestans, eximiusue licet.
Vndique collatis in robur uiribus unum,  
     Quod plures tollunt, non leuat unus, onus.                     20
Singula nulla queunt Histrum complere capacem  
     Flumina: collectis undique crescit aquis.
Nec leuiter Graiam, iuuenes, cognoscite linguam.  
     Nam sine fontana riuulus aret aqua.
Te, Cicero, haec fertur sacris aluisse papillis,                     25
     Ex hac mox tenero lac bibit ore Maro.
Sed quid ego refero magnae duo lumina Romae  
     Quos fecit tantos Graecia sola uiros?
Quisquis in auctorum doctorum scribitur albo,  
      Huius nutritus nectare, morte uacat.                             30
Haec hominum, illa Dei, tituli fuit illa secunda  
     In cruce, prima Nouae Legis origo fuit.
Adde quod, ut quondam Nelides uincere Graios  
     Exhortabatur, non spoliare senex,
Sic uos barbariae uictae decus ante uelitis.                       35
     Victa ipsa exuuias et spolia ampla dabit.
Nunquam doctus erit, studium sit an utile, quisquis  
     Sollicitis auidus computat articulis.
Hoc pacto, iuuenes, celeri uictoria cursu  
     Ornabit uestras fronde uirente comas.                         40
At nunc barbariam decimo nec uincitis anno,    
     Bis decimo sic uos uincere posse nego.
    Inspicite quaeso atque inter alios uersus oculos attente ferte ad distichum quartum et quintum (vv. 7-10), ubi qui Latine loqui conarentur, 'ridiculi' ac 'stulti insulsique' habebantur necnon (rem miram!) 'grammatici' ignominiose uocabantur, quin etiam qui Graeca uerba proferre temptarent, ii dicebantur esse `'bestiae monstrosae'.  Re autem uera fere nihil mutatum est in Academia illa fere quinque saeculis post. Quid in ceteris orbis terrarum?

Arii Baruosae aliud epigramma



Adnotatio
  1. unum et uiginti (21) disticha complectens] Alia uersio carminis huius exstat prior anno 1520 euulgata octo et uiginti (28) disticha siue quinquaginta et sex uersus complectens (i.e. quattordecim uersus pluris quam carmen supra descriptum), quam alias rimabor et inter se conferam.  ↩

5.18.2015

De quodam sale Germanico

    Facetiam paruula in bibliotheca electronica telephoni gestabilis legi hanc salsissimam, quae inter alias mihi arrisit multum, dum Olysippone Hispalim nuper uolabam. Mihi ipsi promisi ut hoc in insulso scriptorio eam excriberem non solum uobis, lectores mei fideles, sed etiam mihi, ut uidelicet numquam immemor eius essem. Auctori enim (uel potius compilatori) nomen est Gaspar Ens, natu Batauus,in Germania autem plurimos annos uersans saeculo septimo et decimo atque, ut liquet hac aliisque eius historiolis, amicissimus Hispanorum:   
Astus astu uictus 
     In comitiis  Augustanis, quum inter uariarum nationum homines, quaenam gens, Itali, Hispani, Germani etc. reliquas sollertia et ingenii acumine uinceret, sermo ortus esset, duo, Hispanus unus, alter Germanus, deposito uiginti Ducatorum pignore certamen inierunt, uter ingeniosius furari posset. Iactat Hispanus se incubanti auiculae oua subtrahere ita uelle, ut auicula nihil quidquam sentiat nec auolet. Monet Germanus ut in rem praesentem ueniat et artis suae specimen edat, tum uicissim se quoque ingenii sui uires ostensurum. Congrediuntur una extra urbem et cum illis delecti iudices. Quaeritur hinc inde nidus, quo reperto, Hispanus uestes sericas, torquem aureum, gladium, pugionem exuit ac deponit et arborem ascendit, in cuius fastigium quum peruenisset, accedit Germanus et Hispani exuuias sublegit secumque asportat. A iudicìbus Germano uictoria adiudicatur, ut qui hominem circumuenisset, quum Hispanus omnem astutiam circa miseram tantum auiculam decipiendam consumpturus fuisset.

5.17.2015

De insula quadam Volcania

     Domum modo redii ex fortunata quadam insula Lusitana eaque Volcania medio Oceano Atlantico aduersum oram Africanam sita, cui nomen "Madeira" est. Nulla quidem uestigia Romana illic insunt, quia primi incolae insulam circa saeculum quintum et decimum habitauisse dicuntur, sed alia mira et antiqua et recentiora spectauimus.
     Quid ergo in medio mari agebas, Alexandra, in extremo, ut aiebant, Occidente?
   Nihil arcanum neque inusitatum, lector mi fidelis: nempe colloquium quoddam de patrimonio alimentario 'Diaita' nuncupatum a collegis Lusitanis celebrabatur, cui, ubi primum de eo certiorem me fecerunt, nomen statim dedi meum. Nam de quo argumento meliore acroasim habere ipsa possim quam de condimento illo candido et diuino, quod "(post Deum et Solem) unicum sit principium solaque origo, propagatio atque augmentum unicum cunctorum uerum, ex quo maximus totius Mundi thesaurus et maximae diuitiae erui queant"?


Ora maritima insulae Volcaniae 
'Macellum Agricolarum' nuncupatum 
Fructus diuersi et exotici exhibebantur uenales in macello
Colloquium DIAITA eruditissimum celebrabatur in Collegio Iesuitarum
Acroasis sapidissima de modo gustandi uini (Madeirensis scilicet).
Vinum anni 1902 primis labris gustauimus.
Interanea insulae qua olim flumina ignea fluebant
Cella uinaria antiqua
Mulier insularis potionem communem nomine 'Poncha'  parat dulcissimam
Cursores c.n."Carreiros" carrulos cistae parant ad uiam cliuosam descendendam  
Carrulus cistae et petasus cursoris ductorisque
Domuncula quaedam communis insulae
Ex altissima parte insulae prospectus

    Placuit denique nouissimum iter uariis causis: primum propter feminas et uiros mihi comitatos atque a me illlic notos, ut Nicolettam, ortu Graecam sed iam decem annos in Insula Legionensi (in uico uicino -rem miram!) me nesciente uersantem; deinde ob uerba cuiusdam auditoris Brasiliani comissimi, qui mihi commendauit librum quendam, necnon cuiusdam profestricis Barcinonensis, quae monuit me atque hortata est, ut non relinquam uiam salis a me ipsa incohatam; postremo et maxime quod reformationes in melius mea in uita prospexi ex insula hac fortunata et Volcania. 

     Vbi ergo proximum iter facies, Alexandra? 
     Valentiam, candide lector, Romae et re et nomine, ut aiunt, aemulam.