8.11.2017

De linguis quae mutantur

Ferdinandus Vicente pinxit (nº 6)

  Sunt qui censeant Dominum Quixotum lingua Hispanica hodierna loqui debere, propterea quod nostris temporibus plerique Hispanice loquentes ei ipsi vix intelligant! Vae tibi, Michael Cervantes, numquam satis intellecto ne a tuis quidem! 

     Hoc quidem incommodum verum est linguis quae dicuntur "vivae", utpote quae nasci adolescere perire dicantur, unde contingat eis mutari una cum temporibus. Latinus autem sermo, qui dicitur "litterarius", lapideus factus est post M. Tullium Ciceronem mortuum indeque inmortalis, vix scilicet mutatus inde a saeculo primo ante Christum natum usque ad tempora nostra.

   Quamobrem omnibus operibus plurimis quae inter decursum saeculorum Latine planeque scripta sint, si omnia ea legere valeas, numquam tibi necesse erit cum antiquis vel cum eis qui ante nos fuerunt, colloqui per interpretem iustum.

       Etenim, ut exemplum vobis, lectores candidi, afferam unum et alterum, locum ab ipso Domini Quixoti auctore scriptum ante oculos omnium apponam utrumque ex opusculo Cervantino depromptum, cui titulus Hispanice est "El Licenciado Vidriera", (fabula quidem  anno 1613 in lucem edita), Latine autem "Phantasiocratumenos siue Homo Vitreus" (versio anno 1631 evulgata), cuius auctoris nomen est Gaspar Ens:
    

1. CERVANTES (1613):
Tuviéronle encerrado sus amigos mucho tiempo; pero viendo que su desgracia pasaba adelante, determinaron de condecender con lo que él les pedía, que era le dejasen andar libre, y así le dejaron, y él salió por la ciudad, causando admiración y lástima a todos los que le conocían. Cercáronle luego los muchachos, pero él con la vara los detenía, y les rogaba le hablasen apartados, porque no se quebrase, que por ser hombre de vidrio, era muy tierno y quebradizo. Los muchachos, que son la más traviesa generación del mundo, a despecho de sus ruegos y voces, le comenzaron a tirar trapos y aun piedras, por ver si era de vidrio, como él decía. Pero él daba tantas voces y hacía tales estremos, que movía a los hombres a que riñesen y castigasen a los muchachos porque no le tirasen.
    GASPAR ENS (1631):
Quum amicos, qui hactenus, quantum fieri poterat, eum ohservaverant, diuturnae custodiae pigeret ipseque omnibus precibus id rogaret, liberum tandem, quocunque vellet ire, permiserunt. Sic ille per urbem circumiens, omnibus, pueris maxime, risum praebebat, quos enixe orabat ut a propiore congressu abstinerent [ne rumperetur, ut qui vitreus esset indeque fragilissimus], baculo etiam propius accedere ausos arcebat, ut illis ludibrium, ita amicis et quicumque eum ante noverant dolorem praebens. Quamvis autem non deessent tam viri quam feminas adeoque modestiores nonnulli iuvenum, qui pueros miserum insequentes increparent, effici tamen non poterat quin magis illi insisterent adeoque etiam quidquid ad manum venerat, in infelicem coniicerent.


2. CERVANTES (1613):
Estando a la puerta de una iglesia, vio que entraba en ella un labrador de los que siempre blasonan de cristianos viejos, y detrás de él venía uno que no estaba en tan buena opinión como el primero, y el licenciado dio grandes voces al labrador, diciendo: —Esperad, domingo, a que pase el sábado. 
    GASPAR ENS (1631):
In fores templi stans viderat duos recto gressu in templum contendentes, quorum prior ex eorum genere erat qui in Hispania Veteres Christiani dicuntur, alter vero ex iis qui, quamvis Christianos se profiteantur, Iudaismi tamen seu Maranismi suspicione adhuc laborant. Tum priorem magna voce inclamans Thomas [sc. Licenciatus ille Vitreus]: Exspectet -inquit- dies Dominicus, dum Sabbathum praeterierit. 

8.06.2017

De negotiis

    Quo magis in dies in negotia Pliniana incumbo, eo magis recordor id quod Erasmus ille Roterodamus serio scripsit de quodam Plauti loco salso, quem in editione Frobeniana Historiae Mundi anni 1525 ipse memoravit:

      Plus quam saeculo post, anno 1685, Iohannes Harduinus locum Plautinum illud iocosum refert ad illustrandum negotium operis Pliniani emaculandi atque explanandi, sed (rem miram!) Erasmi nomen, qui primus comparationem de nave ac muliere fecit, silet:


      Multum postea, anno scilicet 1763, verba festiva Plautina a Rezzonico laudata sunt una cum nomine Erasmi huiuscemodi:


          Plautus quidem hanc sententiam ad posteritatem reliquit in fabula illa cui index est Poenulus (vv. 210-213) quam hic vobis nunc exscribo apud editionem Frederici Leo anni 1896:
Negoti sibi qui volet vim parare,
navem et mulierem, haec duo comparato.
nam nullae magis res duae plus negoti
habent, forte si occeperis exornare.
[neque umquam satis hae duae res ornantur]
neque eis ulla ornandi satis satietas est.
     Quo lecto, me ipsam, mulierem scilicet saeculi primi et vicesimi, quae numquam nauim habebo (nam tam pecuniosa non sum), me ipsam inquam interrogo quae res mihi comparanda sint, si negotii mihi velim vim parare. Utrum virum et domum? Sane utrumque. Nam nullae magis res duae plus negotii mihi habent, atque haec, ut loquor, nunc domo docta dico. Vir enim usque ab ortu usque ad occasum solis, ex industria numquam desinit poscere, reclamare, comedere, ambulare redambulareque, flagitare, denuo comedere, sese exercere, quiescere, speculari, omnia numerare, ex omnibus molestiis et laboribus (maxime domesticis) conquiescere, contendere, Venerem prae ceteris deis colere, machinas et machinularum omne genus sanctius venerari, archimagirus esse..  Apage sis, negotii quantum in viro uno est! In negotia Pliniana revertor.