DE ACADEMICORVM SESSIONVM FINE: "ALVMNE, NOLI SALEM VEHENS DORMIRE!"

Hac septimana Academicae sessiones nostrae in Facultate Philosophica et Litteraria finiunt.

Eualuationes ueniunt, quamobrem, candide et strenue alumne, noli salem uehens dormire!

Hoc adagium Erasmianum quadrabit in eum qui in re periculosa socorditer et indiligenter agit, propterea quod sal influxu sentinae facile corrumpitur.

Iactum enim in nauarchos quibus naui salem uehentibus cauendum est ne dormiant et tuendae nauis caussa excubant, ne scilicet influxu marinae sentina adaucta salem corrumpat, quo liquato atque conduplicato inde humore, nauis demergatur (MIED. sal. V 75, 4).

Quadrabit enim in eum alumnum qui in maximi momenti eualuatione siue examinatione socorditer et indiligenter agit et studio non uacat. Quod ideo eum dicere possumus:

ALVMNE, SALEM VEHENS DORMIS?

ARMINI KOLLER "ORBIS PICTVS LATINVS" (2006-08)

Armini Koller Orbis pictus latinus quidam optimus et amoenissimus liber est ad linguam Latinam discendam et docendam.

Hic editionem anni MMVI habetis.

De uariis historicis et litterariis et quotidianis rebus omnia Latine eloquentissime scripta et eleganter picta.

Si Latine Latinam linguam docere et discere uultis, hunc librum sine mora emite!

Academico anno proximo spero fore ut eo utar saepissime una cum libris Orbergianis!

Legite plura de his operibus hic

DE DVLCIBVS APIBVS QVAE A NATVRA ET ARTE FORMANTVR HAVD INSVLSE

Hodie, amice lector, dum apud Sancti Petri oppidum inter suaues et salsos afflatus ruri uersarer, in admirationem rapta laeta uidi aliquas apes quae e sua sede erumpentes ad proximam arborem conuolauerunt et ab eius summo dependentem quasi uuam constituerunt.

Hodie hoc signum mihi attulit alium nouum Linguae Viuae Latinae amicum e Californianis terris... Cito eum inducam (lege infra in commentariis).

Hodie etiam laeta meminisse huius dulcis Martialis epigrammatis (IV 32) quod pulchra de poesis inmortalitate uersat:

De ape electro inclusa

Et latet et lucet Phaethontide condita gutta,
ut videatur apis nectare clusa suo.
Dignum tantorum pretium tulit illa laborum:
Credibile est ipsam sic voluisse mori.

Deciderat forte electri lacryma in apim, et deinde guttatim globulus factus fuerat, in quo quasi tumulo perlucido sepulta perspiciebatur apis.

Hoc pulchrum Martialis epigramma etiam in mentem mihi attulit illud "caput bouis" in fuco repertum et hoc aureum monile in Minotauri insula repertum et mira arte formatum:

Aureum monilem repertum in Chrysolakos (Malia): Duae apes ex aduerso dispositae sunt circum mellis guttam. Lege plura de Minoa metallica arte [Protopalatialis Aeuus (1900-1700 a.C.), 4.6 cm alt. (1 13/16")].

DE SALIBVS QVI A NATVRA FIVNT: "BOVIS CAPVT IN FVCO"

PLIN. nat. 11,70: in totum uero [apes ] amissas reparari uentribus bubulis recentibus cum fimo obrutis, Vergilius iuuencorum corpore exanimato

U. ALDROVANDI (1522-1605), De animalibus insectis libri septem..., Bononiae, 1602: Cap. Coitus. Incubatio. Generatio, p. 60: […] Est autem hoc quod refert Plutarchus de iis qui Cleomenis corpus in crucem actum custodiebant: "Hos, ait, iustae magnitudinis serpentem uidisse, qui caput eius circumplicaret faciemque operiret … docentes, inquit, putrefacto bouis cadauere Apes, equi Vespae, asini Scarabeos generari, in humano autem corpore confluente sanie, quae est circa medullam, et in unum coalescente, angues nasci…" Alterum est, quod in Fucis sese obseruasse scribit Bernardinus Gomesius Miedis Saguntinus his uerbis: “Veruntamen, quoniam salsum pulchro consonant, haud insulse profecto me facturum putem, si haec inter salsa perpulchra quaedam satisque scitu digna permisceam de excellenti origine primigenioque ortu apum, quem a mortuo atque putrescenti boue duci posse Maro et Plinius confirmant. Quae plane stupendo quodam naturae miraculo in ipsismet fucis nuper uera esse deprehendi. Idque Sagunti dum ibidem animi recreandi gratia inter apum aluearia uersarer... Referam enim rem nouam inauditam, neque uisam hactenus, neque ab ullo scriptore, quod sciam, memoriae proditam. Nam, cum interim captus a me fucus digitis atque ungue medius premeretur, si forte aliquid uice aculei emitteret, ecce ruptis uisceribus atque posterioris partis pellicula, album seu croceum caput bouis expansis ac tortuosis cornibus rostroque adunco affabre formatum de repente emersit. […]”. Addo ego postremum ex Io. Baptist. Porta: "Naturam cum Apum generationem cum ex seipsis tum etiam ex bobus putrefactis fecisse foecundissimam, herbas quoque […]".

MORTVAE ET VIVAE LINGVAE: QVAE SVNT QVAE?

Vixdum die Lunae Falcultatis Coetu dimisso -non adfuerunt Rector Sales et Vicerrector R.-Sinister neque tandem clarum et nitidum et manifestum nonnullum dictum est... totum incertum pergit... Quo usque tandem abutentur patientia nostra?-, cito in mente mihi uenit illud Marii Benedetti carmen "Mortuae Linguae" inscriptum, cui non opus est commentariis... nec commis nec punctis.

[Excusatam me habeas, beneuole lector, quia satis scio hanc latinam translationem siue interpretationem meam inferiorem esse pleno Vruguaiani poetae carmine, sed uolo ut mecum eo fruaris]

MORTVAE LINGVAE

Mortuae linguae merces conuectae
non sunt tantum antiqua graeca lingua
latina et sanscrita et sumeria

sunt itidem mortuae linguae
aut fere mortuae / sed nouae /
dissimulatio dithyrambus
demagogia subterfugium
fanatismus praesagatio

uetustae linguae uiuae erant
cum inter uulgum uibrabant
et erant sermones serui
agricolae et apostoli
fabri et meretricis

uetustae linguae mortuae sunt
fastidio et taedio et pudore
postquam ad uanos mythos peruenerint
et in sacris orationibus aggestae sint

et si attamen eis offerimus
alium uigorem / aliam sortem
alium saporem / mortuae linguae
possunt permutari et possunt
resuscitare tertio die.

Cf. M. Benedetti, Inventario tres. Poesía 1995-2002, Madrid: Col Visor Poesía, 2003, p. 294: "Lenguas muertas" in La vida ese paréntesis: Papel mojado (1998).

**[IMAGO: Catilina ab Cicerone ad senatum delatus (1880) Auctore Cesare Maccari (1840-1919) Regia Domus Madama, hodie sedes Rei Publicae Italicae Senatus. Romae]

ANTE RECTORIS DIDACI SALES SEDEM ALVMNI CONTRA "BOLONIAM" CLAMANT

Heri alumni et discipuli fere ducenti (200) ante Rectoris sedem Gaditanae Studiorum Vniuersitatis (UCA) uno in loco conuenerunt. Illi enim poscebant publicam disceptationem et flagitabant ut mora statim interposita esset constructioni "Elatae Educationis Europae Spatii" (EEES), uulgo "proceso de Bolonia".

Alumni certe putant hanc educatiuam mutationem «publicae institutionis mercatorium siue chrematisticum motum» allaturam esse, quoniam negotia academicis inuestigationibus inceptisque aderunt.

Ad plura legendum de EEES preme hic siue hic.

Alumni ante Rectoris sedem conuenti (Lavozdigital: Antonius Vázquez)

Die Lunae XXVIII Aprilis, in aedibus nostrae Facultatis Philosophicae et Litterariae (hora 12.30) professores commissi ad proponendum Titulos siue Academica Curricula conuocati sumus una cum sodalibus Facultatis Coetus (uulgo "Junta de Facultad") ad disceptandum de Studiorum Academicorum Rationis grauissimo statu.

Rectorne Didacus Sales, ut noster Decanus Enmanuelis Arcilla eum poposcit, aderit? Aderitne Vicerrector Iosephus Maria R.-Sinister? Num explanabunt illi siue Decanus quid nostrae Facultatis futurum erit? Num die Lunae tandem nonnullum clarum et nitidum et manifestum audiemus?

Quorsum Studia Philologica et Humanistica Gaditana post hanc educatiuam laboralemque metamorphosim euadent?

DE DOMINI LVDOVICI CHARLO LIBRO "Litterarum Laeuini Torrentii consuetudo cum Aria Montano" (Matriti-Alcannizii 2007)

Hodie, Internatioli Libri Die tibi, beneuole lector, commendare nec transire silentio uolo quoddam eruditum opus, cuius auctor dominus Ludouicus Charlo est, Gaditanae Studiorum Vniuersitatis Perillustris Cathedrarius, patientissimus sodalis et melior professor et optimus uir.

Liber XXIX epistulas complectitur ab Laeuino Torrentio (1525-1595), secundo Antuerpiano episcopo, scriptas ad insignem Benedictum Ariam Montanum ab anno 1584 usque ad 1595.

In Laeuini Torrentii tumulo legere haec potest (pag. XXXV):

"Laeuinus Torrentius, patria Gandauen. literis et legationibus domi forisque spectatus, ex Archidiacono et Leodiensis Principis Vicario Generali II Antverpiensium Episcopus, III Mechlin. Archieps. designatus, Collegii Societatis IESV apud Lovanienses fundator, ad rerum Status Belgii Concilium ascitus, dum praecipitatem rempub., fractus uiribus animo infracto, consillis sustento Bruxellae decessi."

In XXIX epistulis igitur Laeuinus plurimos nuntios et commentarios saeculi XVI de Septentrionalis Europae rebus praebet: religiosa, politica, oeconomica, militaria et socialia. Etiam amicitiae et culturae consuetudines inter Humanismi insignes fautores inuenire possumus. Epistulae in lucem editae in lingua latina et hispanice eleganter translatae sunt ab Ludouico Charlo, una cum amplissimo et extento liminari studio comitatae.

Gratulor tibi, domine Ludouice, de hoc erudito et fecundo opere, quod ut amatus foetus quidam in quasi sterilitate horum hodiernorum temporum extitit.

Sed, ut ad maximam rem ueniamus, primae epistolae, omnis salium generis refertae, initium tibi, candide lector, libens do:

"L(aeuinus) Torrentius Benedicto Ariae Montano S(alutem dicit).

Quoties recordor ueteris nostrae consuetudinis, mi Aria Montane, recordor autem saepissime, uarie admodum afficior. Nam et eo me nunc carere molestum est ex cuius olim praesentia utilitatem ac uoluptatem cepi maximam; et rursus cum quae post discessum tuum inciderint tempora mecum reputo tuo et meo pariter nomine gaudeo, tuo quod abes nec quae patimur mala uel auditu grauia sentis ac uides, meo quod te amicum paratum habeo quo incolumi his ipsis in malis me consolari possim: portum enim uideo quo enatem plura illic benignitate tua ablaturus quam naufragus hic perdiderim: quod sane alacriorem me facit, et ut aduersa tolerem fortiorem.
Sed uarie quod dixi me affici solere, id sic esse nunquam magis expertus sum, quam nuper cum ab Ernesto, Principe nostro, Coloniam euocatus accessi. Nam aliquot ibi dierum moram faciens, inter alios amicos complures religionis causa profugos repperi nonnullos etiam propinquos atque affines meos, in primis Franciscum Crucium, illum honestissimum uirum, cum uxore matrona sanctissima et liberis tribus, quos inter Leonora deliciae quondam tuae ob praeclaram indolem, quam in puella ab ipsis ferme cunabulis elucere conspexisti, summa spe futurae eius prudentiae ac probitatis, qua adulta nunc aetate confirmata, matrem, cuius uirtutes admirari soles, sic referre incipit ut in filia renatam esse diceres. Ad hanc igitur talem domum diuerti, in eaque mansi hospes gratissimus diebus octo. Confluebant autem et externi Ximenius, Stenbergius, alii tibi quoque noti, sed qui amore uincit omnes ipse Aloysius Peresius interdum etiam conuiua. Tu nunc mihi cogita qui sermones toto illo tempore de te fuerint, ut non solum in linguis animisque nostris, uerum etiam in oculis haerere uidereris, tam praeclaram nempe tui apud nos memoriam reliquisti, quare nec lacrymas tenebamus.
Illud uero uel praecipue me permouit, quod affirmabat Peresius nullas sibi abs te literas uenire quibus nostrae amicitiae non meminisses; idem ante significauerat Plantinus. At uerebar ego ne, non peculiari aliqua (nihil enim mihi sum conscius) sed communi totius Belgicae nationis culpa, qua Deum pariter ac Regem offendimus, ita alienato esses animo ut amicorum quoque et familiarium tuorum curam omnem atque amorem abiiceres. Neque iniuria quidem: quid enim his nostris motibus impudentius, quid sceleratius atque ab antiquis nostris moribus alienius fingi queat? Vnde nec immerito qui tam bene audiuimus apud externas omnes nationes, nunc exosi maxime ac detestabiles sumus. At tu tanto laudabilior quod succensere omnibus cum possis, cum his quos nouisti amicitiam seruas, neque omnes uno loco habes, ut belli tempore cum hostibus fieri consueuit, sed tanquam iudex causam cognoscis, ac multum interesse censes qui quam personam sustineant, quamquam eodem cuncti de crimine deferantur. [...]

Vale et secessu tuo fruere. An(no) MDLXXXIIII Idibus Iulii Leodio."

***

P.S.: Gratias quam plurimas Irenae Ramos ago ob mihi mittendum Ludouici Charlo editionis textum latinum.

SAL COMENIANVM: Sapere Agere Loqui

"SAL uitae: sapere, agere, loqui"

"Ruditatis antidotum eruditio est, qua in scholis ingenia imbui debent: sed ita, ut eruditio vera, ut plena, ut lucida, ut solida sit. Vera erit, si non nisi utilia vitae docentur et discuntur, ne postmodum queritandi occasio sit: necessaria ignoramus, quia necessaria non didicimus. Plena: si expoliatur mens ad sapientiam, lingua ad eloquentiam, manus ad actiones vitae solerter obeundas: hoc erit SAL illud vitae, sapere, agere, loqui. Lucida erit, ac per id firma et solida, si, qui quicquid docetur et discitur, non obscurum sit aut confusum, sed distinctum, articulatum, tanquam digiti manuum. Huius rei fundamentum est, ut sensualia recte praesententur sensibus, ne capi non possint.

Dico et alta voce repeto, postremum hoc reliquorum omnium esse fundamentum: quia nec agere nec loqui sapienter possumus, nisi prius omnia, quae agenda sunt et de quibus loquendum est, recte intelligamus. In intellectu autem nihil est, nisi prius fuerit in sensu. Sensus ergo circa rerum differentias recte percipiendas gnaviter exercere, erit toti sapientiae, totique sapienti eloquentiae, omnibusque prudentibus vitae actionibus fundamenta ponere. Quod quia vulgo in scholis negligitur, discipulisque discenda obiiciuntur, nec intellecta, nec sensibus recte praesentata, fit, ut docendi et discendi labor moleste procedat, exiguumque ferat fructum."

[Comenii Orbis sensualium pictus, Praefatio ad lectotem]

***

Premite etiam hic, hic atque hic hoc ad uidendum alios nexus de Comenio et de Latine SAL

"De Comenii Novissima Linguarum Methodo" in Gaditana Studiorum Vniuersitate illustrata ab Andrea Fritsch

Andreas Fritsch, apud Liberam Vniuersitatem Berolinensem idemque Germanicae Societatis Comenianae Praeses, Gadibus orationem habebit inscriptam:

"De Ioannis Amos Comenii Novissima linguarum methodo:
quid Comenii Opera Didactica Omnia
nostra aetate ad studia Latina refovenda conferre possint"

Oratio habebitur die Lunae XIV Aprilis in aedibus nostrae Facultatis Philosophicae et Litterariae meridie (hora 12.00). Iosephus Maria Maestre professorem Andream Fritsch inducet.

“Errores vulgatae Methodi tres :
I. Quod Linguas doceat abstracte, sine praevia Rerum cognitione.
II. Quod incipiat a formali, h.e. a Grammatica.
III. Quod scandere fastigia sine praestructis scalis cogat. Id est, Latinitatis studium ordiri a Cicerone, et Virgilio. Cujus rei absurditas ostenditur.”

Novissima Linguarum Methodus,VII, 8-15

Lege plura de Comenio et de Nouissima linguarum methodo in blog(i)o "DOCEO ET DISCO", auctore Ludouico Inclán García-Robés. Is enim scripsit suam dissertationem ad doctoratus gradum obtinendum paratam de Comenio inscriptam: Studia Comeniana. La aportación lingüística y pedagógica de Juan Amós Comenio [Microforma] / Luis Inclán García-Robés ; director: Josep Closa i Farrés, Barcelona : Publicacions Universitat de Barcelona, 1990.

Legere etiam potes opera Caesaris Vasoli L'enciclopedismo dei Seicento (Napoles 1978) et “Comenio e la tradizione enciclopedica del suo tempo” [oratio habita in conuentu «Eredità di Comenio. Bilancio di un Centenario» (Roma, 14-16 aprile 1993), et in lucem edita in «Nouvelles de la République des Lettres, 1996, 1»].

Vide etiam meam existimationem (Calamus Renascens 7, 2006) ad Caesaris Vasoli opusculum.

"SALIS AVARVS" (HOR. carm. 2, 18, 26): MAGISTRI ERROR, DISCIPVLO SOLACIVM

Magistri error, discipulo solacium

Abhinc tres dies cuiusdam Thersitae Caesaraugustani commentarium legi inscriptum “De mendis corrigendis”, hoc est, de alumnorum siue discipulorum erroribus quos professores siue magistri emendare debent.

Ei enim plane assentior ut hic labor difficillimus sit, quia, ut dicitur, "nulla est disciplina quae non peccando discatur". Sed, cum peccata erroresque tolli debeant ad progrediendum, maximi momenti est apponere in mensa illum “pythagoricum salem”, de quo iam locuta sum, -id est, aponenda est nota aequitatis et modestiae necessaria ad seruandum et tuendum quidquid occupauerit, “quoniam in cibatu hominis admittitur sal nec nimius nec minimus; utrumque sane respuitur et quod insulsum est et quod salsissimum”.

Thersitae commentarius desinit his uerbis:

«Non parum prodest spiritus concordiae atque amicitiae inter discentes docentemque. Etiam multum processit magister cui discipuli menda corrigere ausi sunt: lapides si in omnes mittuntur, mitiores videntur lapides. Ceterum per laetitiam potius quam tristitia discitur, et satis deoneratus est discipulus qui magistrum etiam erravisse repperit.

Damnum multorum, solamen stultorum, est adagium hispanum. Mihi quidem stulto, solamini fuit legere in operibus Ludovici a Leon mendum grave in versione carminis II 18:

quid, quod usque proximos
revellis agri terminos et ultra
limites clientium
salis avarus?
Quod frater Ludovicus ita interpretabatur:

'tomando vas a todos
tus vasallos la tierra
que han comprado,
y por todos los modos
que puedes, en sus tierras has entrado
y de sal avariento
sólo a robar lo ajeno estás contento'.

'Salis' a saliendo prave miscuit cum 'salis' genetivo (quo salsa fit aqua). At si magister erravit, quo pacto tirones liberi simus? ».

Bernardinus Gomesius Miedes, archidiaconus Saguntinus et canonicus Valentinus, ad illustrandum prouerbium «aquae magis quam salis parcus», in suis Commentariorum de sale libris (Valentiae 1572) scripsit haec (sal. V 77, 6-7):

“A quo prouerbio non longe discrepat Horatianum illud:

Et ultra limites clientum, SALIS AVARVS.

In eos iactum qui in clientes et familiares suos, quibus tam ob clientelam quam ob impensa domi seruitia largiter ac sine limite praebendus est cibus, nimium restricti sunt tantumque abest ut in reliquo splendeant, ut uel sali modum imponant et quod extremum est atque omnium sordidissimum, sale tenus cibos deducant. »

Ego etiam Gomesium Miedem in errore captum fuisse censui (sic scriptum est in mea editione Commentariorum de sale), sed postquam Thersitae commentarium perlegi, mihi dixi: “Quomodo duo homines tam docti, sapientes et eruditissimi quam episcopus Gomesius Miedes et maxime frater Ludouicus de León in eodem errore incidere possunt ! Et in eodem saeculo !

Nescio quam Horatianam editionem frater Ludouicus et episcopus Gomesius Miedes ante oculos habuerint. Sed hic habes, candide salseque Thersite, Commentariorum de sale paginam (Valentiae 1579) in qua uidere et legere potes illud Horatianum "SALIS AVARVS":

Comma, addita siue omissa, quomodo textorum sensum mutare potest !!

Menendesius Pelaius ("Traductores castellanos de Horacio", Revista Europea nº 168, 1877) lapsum (Hispanice «inadvertencia notable») esse putauit id quod fortasse unice truibuendum sit illis commis quae largiter Renascentis Aureae Aetatis textos implent et doctissimum uirum fefellerunt.

Sed, ut uidemus, ille magister Augustinus haud unicus et solus fuit qui errauit:

"Magistrorum error, discipulis solacium".

Calamitatum habere socios miseris est solacio. [Publilio Siro]
Solacium grande est cum universo una rapi. [PSa].
Magna consolatio est patientis, si secum habeat condolentem. [S. Ambrosio]
Solamen miseris socios habuisse malorum. [Espinosa, Ethica 4.57].
Commune naufragium, omnibus solacium. [Rezende 815]
Consolatio miserorum est habere socios. Gaudium est miseris socios habere poenarum.
Solacium est miseris socios habere malorum; sed non minus ardebunt, qui cum multis ardent.
Solamen miseris socios habuisse doloris.