8.17.2015

De captatione beneuolentiae

Lippus Brandolinus
    Hos dies aestiuos legi F. Aurelii Brandolini Augustiniani cognomento Lippi, regii consiliarii, theologi, philosophi, historici, poetae oratoris praeclarissimi anno 1497 obeuntis, quaedam uerba de oratoribus, quae Nemo sua in pagina scripsit, studium non solum meum sed etiam aliorum mouentia. Quamobrem aliquid sub eius commentatione exarare uolui, sed non potui, quia nescio cur Nemo sapiens et disertissimus lectoribus suis fidelibus nunc non sinat annotatiunculas relinquere.

    Lippi illa uerba pertinent ad epistulam Domino Oliuerio Carafae Neapolitano dicatam, quam sequitur panegirica 'Oratio pro Sancto Thoma Aquinate Romae in templo Sanctae Mariae Mineruae ad cardinales et populum habita' die VII mensis Martii inter annos 1483 et 1490. Si epistulam et orationem euoluere uelitis totam, uobis licet hac in commentatione (pp. 81-86), cui index est "I panegirici in onore di s. Tommaso d’Aquino alla Minerva nel XV secolo" a Luciano Cinelli anno 1999 scripta.

       Aurelius Brandolinus, qui etiam inter alia opera De ratione scribendi libros tres exarauit, bene didicerat quomodo in exordio siue artificioso principio epistularum lectores dociles et attentos et beneuolentes habere, maxime "si a nobis omnem arrogantiae, superbiae, ambitionis, cupiditatis suspicionem remouebimus, si quid de nostra uita aut doctrina sine arrogantia proferemus".

   Cuius operis in praefatione ad Franciscum Picolomineum Cardinalem Senensem Lippus Brandolinus uerba quoque dixit de Oratore atque maxime de Scriptore:
       Itaque quum cogitarem si quod esset, in quo ego mea opera et industria nostris hominibus prodesse possem uideremque permulta de ratione dicendi tum a ueteribus, tum a nostris conscripta uolumina, de scribendi ratione ab illis nihil traditum esse, digna mihi uisa res est et nostris hominibus necessaria, de qua aliquid conscriberetur, praesertim quum hoc tempore quicquid est eloquentiae, id in scribendo tantum exerceatur, dicendi exercitatio pene tota defecerit. 
        Nam accusandi et defendendi ratio, ad quam omnes eloquentiae uires, omnis dicendi facultas a ueteribus comparabatur, mutata fori iudiciorumque consuetudine, sublata penitus atque extincta est. Sententia in senatu apud ceteras ciuitates patria et communi lingua, hic in nostro colloquio et breuiter et minus Latine dicuntur ita, ut in illis dicendi facultas locum non habeat. Conciones quoque patria fere oratione pronunciantur, paucae admodum aut Sanctorum aut Defunctorum laudationes Latina lingua habentur atque hae quoque ab illa ueteri oratoria in nouam quandam et barbaram consuetudinem ab his, quos Fratres appellamus, commutata sunt. 
           Sola iam nobis scribendi ratio relicta est, in qua uersari possit eloquentia. Atque hanc quidem praeceptionem ueteribus eam existimo fuisse caussam primam litteris non tradendi, quod partim cum dicendi ratione coniunctam esse arbitrarentur, partim sciri haec ab omnibus tamquam uilia et uulgata conspicerent. Nobis, qui neque in dicendo exercemur neque haec scire alibi possumus, necessario tradenda esse censui. His igitur de caussis scripsi superiori anno de scribendi ratione libros tres in quibus et ea quae erant de arte dicendi a ueteribus tradita, qua quidem usui nobis esse possent, breuiter atque dilucide sum complexus et quae ab illis praetermissa fuerant, quantum potui, longa obseruatione collegi. 
     Nam et quae ab illis de sex partibus orationis, de caussarum generibus, de dispositione, de elocutione praecepta fuerant, quantum ad hanc institutionem conferre uisa sunt, non omisi et quo pacto ad оmnem singillatim materiam accommodari possit inuentio (quae res adhuc intacta fuerat) diligenter copioseque tractaui atque ut eius rei certa praeceptio tradi posset, epistolam, quoniam eo maxime scribendi genere utimur, quasi formulam quandam, in qua Scriptor uersetur, accepi ad eamque scribendam оmnem praceptionem nostram accommodaui.

8.16.2015

De maniculis paginas patulas facientibus

Fenestra cuiusdam tabernulae Europaeae
   In ultimo itinere, dum angiportu quodam, quem '"Aureum" nuncupant, deerrabam, tabernulam offendi quae pone fenestram res uenales suas exhibebat in paruis pegmatibus uitreis pulchre dispositas. Confitendum autem est mihi coram uobis, lectores mei candidi, non sine quodam rubore nescire quomodo uernacule dicantur hae res quae paginas librorum patulas faciant illas quas inspicietis in imagine supra a me apposita in formam manus aut crocodili aut specilli amplificatorii redactas. Quibus conspectis statim in mentem uenit meam imag o alia quam abhinc septem annos hoc in scriptorio insulso monstraui, in qua maniculas similes ostendebam paginas libri Holbergii "Iter subterraneum" inscripti patulas facientes. Vnde domum reuersa quaesiui locum scriptorii huius, ubi inerat illa imago, et denuo legi id quod illic scriptum erat, scilicet Thersitae adnotatiunculam qui mirabatur maniculas has quas in imagine a me infra apposita quoque inspicere potestis.

Imago anno 2008 inuenta
       Potuissem equidem, postquam in tabernulam illam intrauerim, non solum uenditricem interrogauisse de nomine illius rei sed etiam rem ipsam empsisse (quod non fecisse nunc me admodum paenitet), sed neutrum ausa sum. Celeriter illuc intraui, uelociter illinc exii, quia sermonem illius loci non bene callebam et foris quidam me exspectabant impatientes. Quippe hoc iter aestiuum in quendam locum Europae mediae nuper factum breuissimum fuit necnon calidissimum, tamquam si in subterraneum infernum pereginata essem. Nam inter hoc tempus breue multum spectaui, multum cogitaui, multum sermocinata sum, multum fructa sum et multum quoque legi, inter alia praesertim quendam librum qui agebatur de annis in peregrinatione a quodam uiro colore carente comsumptis. Nescio uero utrum uiri aut feminae exstent coloribus carentes an multicolores. An potius omnes unicolores simus prorsus ignoro. Sed pro certo habeo omnes homines lumine umbrisque praeditos esse, quorum lux siue colorata siue obscurata pendeat de oculis eius qui inspiciat. Quo colore (si quis mihi est) me animo finges, candide lector?      

'Aurei Angiportūs' ianua nº 22
     

8.02.2015

De cena alba mensi Augusti salutem dicente

Cena alba
      Tandem aliquando mensis Iulius in finem peruenit, cuius unus et triginta dies mihi uisi sunt uel longissimi omnium priorum mensium huius anni (usque saltem ad diem hodiernum). Heri quidem diebus feriatis atque aestiuis frui coepi, cuius primum diem celebraui inde ab horis matutinis usque ad uespertinas aprica et placida apud litus librum optimum legens, horis autem nocturnis cenae albae interfuimus una cum amicis, ut mos est apud nos socios cuiusdam loci oppidani, ubi Kalendis Augustis nos conuenimus colore albo induti ad cenam lautissimam sumendam et ad concentus musicos audiendos et ad iucunde atque molliter saltandum, scilicet quod conuiuium illud splendide ornatum sub candidissimo Lunae lumine et super mollissimam herbam et inter uirides arbores palmas celebratum est. Quam cenam ergo albam omen fore spero placidae aestatis otii meritissimi plenae.
      Mensis autem Iulius, inquam, uel negotiosissimus omnium fuit. Nam non solum res academicae diuersae mihi persoluendae fuerunt, sed etiam ultimo die (scilicet trigesimo primo) tandem aliquando primum et secundum ex quinque uoluminibus ad professorem Ioannem Aegidium dicatis excudendum dedimus et prelo misimus, quae omnia quinque speramus fore ut proximo in conuentu Alcagnicensi mense Octobri exeunte celebrando ad professorem Eustachium Sánchez Salor dicato lectoribus conmendemus in lucem iam edita. Eodem quoque die trigesimo primo conuentui huic dedi cum nomem meum tum titulum acroasis mihi habendae, quae de Renascentia litterarum deque eius initiis in Hispania agetur, maxime de Lucio Flaminio Siculo deque summa laude Antonio Nebrissensi siue uera siue ficta ab illo tributa. Paranda quoque est mihi hac aestate oratiuncula Ad iuuenes studiosos dicata mense Septembri habitura apud Malacitanos. Multum quidem mihi placuisset interesse Conuentui Vindebonensi numero sexto decimo c.t. "Contextus Neolatini", quem Societas Internationalis Studiis Neolatinis Provehendis (cuius nomen litteris compendiariis IANLS scriptum est) diebus 2-7 mensis Augusti 2015 apud Austriacos insti­tuet, sed non omnia possumus omnes.      
        Etiam mense Iulio rem aliam academicam maximi ponderis absolui. Quippe femina quaedam nomine Aloisia Aguilar, quae Dissertationem Doctoralem Latine planeque scripserat, die XXI eam publice defendit in Vniuersitate Studiorum Valentina. Ecce uobis, lectores mei fideles, uerba Latina quae nonnulla inter alia Hispanice Latineque dixi: "Hodie sino dubio dies lætus est notandusque mihi candidissimo calculo propter duas causas, quas praecipuas nunc proferre uolo pace uestra: primum quod apud Institutum Philologiae Classicae, quod Valentiae sedem habet, uir eruditissimus, quem magni facio atque aestimo, professor scilicet Xauerius Ballester, nomen proposuit meum ad exspectatam dissertationem Doctoralem iudicandam una cum philologis clarissimis Vniuersitatis Studiorum Hispanicae, scilicet Iosepho Ludouico Vidal Barcinonensi et Ricardo Hernández Valentino; deinde propter auctricem ipsam, cuius Thesim nunc iudicamus, uidelicet Aloisiam Aguilar, feminam optimam et peritam dicendi, tamquam alteram Aloisiam Sygaeam renatam, quam forte primum ego ipsa noueram, quando anno bismillesimo decimo tertio urbem Valentinam uisitaui inuitata ad orationem habendam De lumine atque umbris institutionis grammaticae inscriptam. Illis diebus quidem stupefacta fui propter indolem Aloisiae permiram atque inusitatam intra muros Academicos Philologiae Classicae Hispanicae, nam non solum eam spectaui Latine planeque loquentem necnon ex tempore, sed etiam, quod est maioris ponderis, eam auscultaui acroasim eruditam dicentem". Gratulor ergo Aloisiae imo ex corde propter eius permiram Thesim Doctoralem bene scriptam et defensam, quod opus eruditum de titulis operum M. Terentii Varronis speramus fore ut ipsa quam citissime in lucem edat. Etiam Latine scribere ipsam perrecturam esse speramus, postquam ea fructum uentris ceperit uel dulcissimum omnium.
        Plura quidem acciderunt mense Iulio, sed ex hoc scriptorio in mensem Augustum nunc prospicere malo atque ea, quae euentura sint, in album referre uolo, praesertim proximum iter in urbem quandam mediam huius Veterrimi Orbis.
          Valete, nescio usque ad quem diem.

7.10.2015

Musicam docet amor


       Ecce uobis, lectores fideles, percontatio iucunda clarissimi et peregregii professoris Valahfridi Stroh (a barbaris uocatus Wilfried Stroh, origine Suebus, qui paene 30 annos in Vniuersitate Ludouico Maximilianea Monacensi litteras Latinas et ex parte Graecas docebat, tum rude donatus siue emeritus est, sed nunc quoque pergit iuuentutem docere, quantum potest, pro uiribus) eaque hac in pagina forte a me inuenta, cuius percontationis calcem Latine prolatam exscribo, qua tota autem spero fore ut fruamini, maxime uos qui linguam Theodiscam auribus uel Francogallicam oculis intellegatis:   




Amor docet musicam (25:00). 
        "Musica plus complectitur quam tantum id quod nos musicam dicimus, sed omnia quae pertinent ad Musas. Nunc tibi fabellam narrabo.
        Fuit quondam uir quidam immani corpore, sed paruo ingenio, uno oculo praeditus, Polyphemus. Is igitur alienissimus erat ab artibus et Musis. Quid mirum! Sed tamen cum incidit in amorem puellae, cuius nomen erat Galatea, statim coepit musicae operam dare. Construxit sibi citharam quandam et ad eam pulsans citharam canebat (?): "O puella bella! O mollis! O tenella...!" et talia quaedam rudia et incondita, sed tamen ab amore instincta. Et inde nos discimus 'Amorem efficere ut musici fiamus et ut Latine discere possimus'. Haec omnia transferunt etiam ad Latinas litteras. Amor docet musicam, sine amore tacent omnes Musae. Vale".

6.13.2015

De quadam alata bestia in codice Pliniano pulchre picta

      Inueni uidi sumpsi imaginem pulchre pictam et uiuidis coloribus concinnatam cuiusdam bestiae alatae, quae initium ornat libri X Historiae Naturalis Plinianae. Placuit  ideoque eam condere uolui meo in scriptorio mihi uobisque, lectores amantissimi uenustatis imaginum litterarumque diligentissime delineatarum:

Britanniae manu scriptum saec. XII. Imago sumpta hinc

Sequitur natura auium, quarum grandissimi et pene bestiarum generis strucio cameli affrici uel aethiopici altitudinem equitis insidentis equo excedunt, celeritate uincunt, ad hoc demum datis pennis, ut currentem adiuuent. caetere non sunt uolucres nec [a terra tolluntur].


________________________________________________________________________________
              1 struthiocameli   /  Africi    2 Aethiopici   /  celeritatem    3  pinnis  /  cetero
________________________________________________________________________________
Editio Teubneriana 


5.30.2015

Ad iuuenes studiosos

Ad Adamum

    Abhinc nonnullas hebdomades, cum pensis inanibus sepulta in res academicas incumberem, forte quendam librum manibus tenui, qui anno 2013 editus de humanistis Europaeis Hispaniam tum optime tum pessime iudicantibus agebatur. Dum gratanter eum euoluebam, epigramma repperi studium meum excitans propter argumentum antibarbaricum, cuius hodie statim recordata sum, quia in mentem meam attulit nomen discipuli cuiusdam studiosi, qui hac hebdomade me certiorem fecerat de proposito nouo ac sibi maximi momenti, quod ipse heri perfecit (forsan tandem non bene succedat, sed gaudeo quod animosus audaxque saltem conatus est). Carmen illud ab Ario Baruosa Lusitano concinnatum est Conimbriae anno 1536 iure publico factum, cuius editor modernus tredecim disticha lectori tantum praebet, quibus describet Vniuersitatem quandam Hispanicam et scientiam eius discipulorum.

       Ecce uobis, lectores mei studiosi, epigramma exscriptum sicut in editione saeculi decimi sexti id repperi quadraginta et duo uersus siue unum et uiginti disticha complectens*, deletis aut additis tantummodo signis nonnullis interpunctionis necnon litteris initialibus nominum locorum ex minoribus ad maiores uersis:

               Ad iuuenes studiosos  
Barbariam geminis superauit Graecia lustris,
      Hic nec barbaries post duo lustra cadit.
At cur hoc, iuuenes? Quia sunt ex hostibus ipsis,
     Qui uestras classes, agmina quique regunt.
Non horum ingenium prosa est uel carmine cultum,          5
     Hi fari Latie dedecus esse putant.
Nam si quis Latium uerbum tentauerit, illum
     Vt stolidum irrident grammaticumque uocant.
Iam monstri simile est hos inter Graeca sonare
     Ac mula foeta mirius illud opus.                                    10
Praeterea auctores uarios percurrite: cedunt  
     Non uni solum barbara castra duci.
Non uno uicit Troiam duce Graecia: multi  
     Conuenere illuc egregiique duces.
Et tamen Atrides plures sibi Nestoras optat                        15
     Conferri, ut citius Pergama uicta cadant.
Vnus enim (ut Graeci perhibent) quasi nullus habetur,  
     Sit clarus, praestans, eximiusue licet.
Vndique collatis in robur uiribus unum,  
     Quod plures tollunt, non leuat unus, onus.                     20
Singula nulla queunt Histrum complere capacem  
     Flumina: collectis undique crescit aquis.
Nec leuiter Graiam, iuuenes, cognoscite linguam.  
     Nam sine fontana riuulus aret aqua.
Te, Cicero, haec fertur sacris aluisse papillis,                     25
     Ex hac mox tenero lac bibit ore Maro.
Sed quid ego refero magnae duo lumina Romae  
     Quos fecit tantos Graecia sola uiros?
Quisquis in auctorum doctorum scribitur albo,  
      Huius nutritus nectare, morte uacat.                             30
Haec hominum, illa Dei, tituli fuit illa secunda  
     In cruce, prima Nouae Legis origo fuit.
Adde quod, ut quondam Nelides uincere Graios  
     Exhortabatur, non spoliare senex,
Sic uos barbariae uictae decus ante uelitis.                       35
     Victa ipsa exuuias et spolia ampla dabit.
Nunquam doctus erit, studium sit an utile, quisquis  
     Sollicitis auidus computat articulis.
Hoc pacto, iuuenes, celeri uictoria cursu  
     Ornabit uestras fronde uirente comas.                         40
At nunc barbariam decimo nec uincitis anno,    
     Bis decimo sic uos uincere posse nego.
    Inspicite quaeso atque inter alios uersus oculos attente ferte ad distichum quartum et quintum (vv. 7-10), ubi qui Latine loqui conarentur, 'ridiculi' ac 'stulti insulsique' habebantur necnon (rem miram!) 'grammatici' ignominiose uocabantur, quin etiam qui Graeca uerba proferre temptarent, ii dicebantur esse `'bestiae monstrosae'. Re uera fere nihil mutatum est in Academia illa fere quinque saeculis post. Quid in ceteris orbis terrarum?

Arii Baruosae aliud epigramma


____________
*Aliam uersionem carminis huius inueni per rete omnium gentium in libro anni 1729 euulgatam eamque quinquaginta et sex uersus complectentem (i.e. quattordecim uersus pluris quam carmen supra descriptum), quam alias rimabor et inter se conferam.

5.18.2015

De quodam sale Germanico

    Facetiam paruula in bibliotheca electronica telephoni gestabilis legi hanc salsissimam, quae inter alias mihi arrisit multum, dum Olysippone Hispalim nuper uolabam. Mihi ipsi promisi ut hoc in insulso scriptorio eam excriberem non solum uobis, lectores mei fideles, sed etiam mihi, ut uidelicet numquam immemor eius essem. Auctori enim (uel potius compilatori) nomen est Gaspar Ens, natu Batauus,in Germania autem plurimos annos uersans saeculo septimo et decimo atque, ut liquet hac aliisque eius historiolis, amicissimus Hispanorum:   
Astus astu uictus 
     In comitiis  Augustanis, quum inter uariarum nationum homines, quaenam gens, Itali, Hispani, Germani etc. reliquas sollertia et ingenii acumine uinceret, sermo ortus esset, duo, Hispanus unus, alter Germanus, deposito uiginti Ducatorum pignore certamen inierunt, uter ingeniosius furari posset. Iactat Hispanus se incubanti auiculae oua subtrahere ita uelle, ut auicula nihil quidquam sentiat nec auolet. Monet Germanus ut in rem praesentem ueniat et artis suae specimen edat, tum uicissim se quoque ingenii sui uires ostensurum. Congrediuntur una extra urbem et cum illis delecti iudices. Quaeritur hinc inde nidus, quo reperto, Hispanus uestes sericas, torquem aureum, gladium, pugionem exuit ac deponit et arborem ascendit, in cuius fastigium quum peruenisset, accedit Germanus et Hispani exuuias sublegit secumque asportat. A iudicìbus Germano uictoria adiudicatur, ut qui hominem circumuenisset, quum Hispanus omnem astutiam circa miseram tantum auiculam decipiendam consumpturus fuisset.

5.17.2015

De insula quadam Volcania

     Domum modo redii ex fortunata quadam insula Lusitana eaque Volcania medio Oceano Atlantico aduersum oram Africanam sita, cui nomen "Madeira" est. Nulla quidem uestigia Romana illic insunt, quia primi incolae insulam circa saeculum quintum et decimum habitauisse dicuntur, sed alia mira et antiqua et recentiora spectauimus.
     Quid ergo in medio mari agebas, Alexandra, in extremo, ut aiebant, Occidente?
   Nihil arcanum neque inusitatum, lector mi fidelis: nempe colloquium quoddam de patrimonio alimentario 'Diaita' nuncupatum a collegis Lusitanis celebrabatur, cui, ubi primum de eo certiorem me fecerunt, nomen statim dedi meum. Nam de quo argumento meliore acroasim habere ipsa possim quam de condimento illo candido et diuino, quod "(post Deum et Solem) unicum sit principium solaque origo, propagatio atque augmentum unicum cunctorum uerum, ex quo maximus totius Mundi thesaurus et maximae diuitiae erui queant"?


Ora maritima insulae Volcaniae 
'Macellum Agricolarum' nuncupatum 
Fructus diuersi et exotici exhibebantur uenales in macello
Colloquium DIAITA eruditissimum celebrabatur in Collegio Iesuitarum
Acroasis sapidissima de modo gustandi uini (Madeirensis scilicet).
Vinum anni 1902 primis labris gustauimus.
Interanea insulae qua olim flumina ignea fluebant
Cella uinaria antiqua
Mulier insularis potionem communem nomine 'Poncha'  parat dulcissimam
Cursores c.n."Carreiros" carrulos cistae parant ad uiam cliuosam descendendam  
Carrulus cistae et petasus cursoris ductorisque
Domuncula quaedam communis insulae
Ex altissima parte insulae prospectus

    Placuit denique nouissimum iter uariis causis: primum propter feminas et uiros mihi comitatos atque a me illlic notos, ut Nicolettam, ortu Graecam sed iam decem annos in Insula Legionensi (in uico uicino -rem miram!) me nesciente uersantem; deinde ob uerba cuiusdam auditoris Brasiliani comissimi, qui mihi commendauit librum quendam, necnon cuiusdam profestricis Barcinonensis, quae monuit me atque hortata est, ut non relinquam uiam salis a me ipsa incohatam; postremo et maxime quod reformationes in melius mea in uita prospexi ex insula hac fortunata et Volcania. 

     Vbi ergo proximum iter facies, Alexandra? 
     Valentiam, candide lector, Romae et re et nomine, ut aiunt, aemulam. 

4.19.2015

Puella umbellam gerens

   Dum commentationem scribebam de sale (nam diebus continentibus acroasim faciam apud gentem uicinam), quoddam praeconium casu inueni, cuius imagines laborem academicum relaxauerunt, mentem recreauerunt et mihi admodum arriserunt uariis causis: propter puellam ipsam scilicet lepidam et colores contrarios ad eam delineandam usos necnon ob decursum temporum mutationemque penicilli... Imagines quidem septem sunt periucundae, maxime tres ultimae, in quibus res duae simul abundanter ita fluere uidentur, altera lineolis transuersis repraesentata, altera globulis siue punctis solutis, ut pro certo habeamus quid de caelo cadat, dubitemus autem quid de manibus puellae effusum sit, nisi nomen legamus societatis mercatoriae. 

Imago sumpta hac ex pagina

       Quippe paruula puella haec umbellam magnam manu tenens tamquam icon facta est societatis mercatoriae salem uenditantis, cui nomen est "Morton Salt". Elogium uero, quod praeconium atque imaginem puellae uestem colore aureo induentis comitatur, hoc est Anglice scriptum: "When it rains, it pours", cuius uis sensusque facilis est, si pluuiam spectamus, sed significatio ad salem attinens non tam liquida fit. Ludus enim uerborum esse uidetur, quia uerbum temporale q.e. "to pour" simul sibi uult, nisi fallor, "urceatim pluere" et "adfundere". Et cum omnes ludus uerborum difficiles essent uersu in loquelas alias, ad id ipsum uertendum in sermonem antiquorum Romanorum necesse erit interpretem arcessere iustum, cum ego ipsa essem imperita. 
     Nam si nihil est "tam in procliui quam imber quando pluit", quid melius quam salem adfundere de uasculo, de quo hoc uel facillime fieri possit, etiam si aer humidus sit, unde Plautus nobis aliquatenus subuenit uerbis suis antiquissimis simulque modernis:

tam hoc quidem tibi in procliui 
quam imber est quando pluit.

     Etenim iuxta communem sententiam "nullum est iam dictum, quod non sit dictum prius". Nemo autem umquam dixit: "Etiam si pluit, fluit".


4.03.2015

'Commentarii de inepto puero'

       Nouus liber modo in lucem editus est, nempe uersio Latina alterius pueris praesertim Italis notissimi Il diario di una schiappa inscripti (in Hispania El diario de Greg inscribitur, apud Americanos autem Hispanice loquentes El diario de un chico en apuros), qui inuicem ex eodem primario libro Diary of a Wimpy Kid interpretatus a Godefrido (Jeff) Kinney scriptus est.
      Hanc uersionem Latinam, cui titulus aptus est Commentarii de inepto puero, fecit Daniel B. Gallagher, sacerdos Americanus et Latinista in officina Vaticana munere suo fungens, qui forsan notior sit, quod in sermonem Latinum cotidie uertit uerba Pontificis Francisci breuiloquentis in pagina Twitter.
Ed. Il Castoro et ABRAMS
         Ecce uobis frons libri et una alteraque pagina, quas forte casuque per rete omnium gentium inueni, nam libellum, qui iucundissimum esse uidetur, nondum emi (usque enim ad mensem Maium fieri non potest), sed uolo, quia imagines delineatae mihi uidentur similes earum, quae arte maiore facit amicus Xauerius, qui nuper alias nouas ad me misit easque alio die, si mihi licet, uobis, mei fideles, monstrabo.

Praeconium Italice et Anglice scriptum


***
   Interrogata  a Stanislao Telkieli, qui nunc commentarios diurnarios "Ephemeris" inscriptos moderetur (mortuo recenter redactore Hermanno Novocomensi), utrum "Commentarii inepti pueri" titulus huius nouissimae uersionis potius esse debeat, respondi idem quam eum me ipsam cogitauisse, ubi primum titulum in sermonem Latinum uersum legerim, sed deinde interpretamentum mihi non displicuisse, immo haud admodum ineptum mihi uisum esse. 
        Qua de causa mea in commentatiuncula uersiones Italicam et Hispanicas et Anglicam tituli illius addidi diuersas, ut uidelicet monstrarem quam difficilius sit ex altera lingua uertere in alteram et quomodo diuersae gentes modo diuerso interpretentur eandem rem (exempli gratia, nomen "a wimpy kid/una schiappa/un niño en apuros/Greg"), unde multo difficilius sit, si uertendum sit in linguam antiquam et praesertim litterariam.
        Fortasse enim interpres, postquam selegerit uocabulum 'Commentariorum" ad uertendam uocem quae est "diary/diario" (nam potius dicere "ephemeris" aut "diarium" potuisset), et quoniam liber ad pueros Latinam linguam discentes in Lyceis cogitatus sit, nisi fallor, ubi non dubito quin adolescentes illos notissimos "Commentarios" Caesaris interpretari debeant, ipse facere ludum uerborum uoluit. Cui enim statim non ueniat in mentem titulus "Commentariorum de bello Gallico", lecto titulo qui est "Commentarii de inepto puero"? 
       Quod ad nomen illius "Greg", quod in titulo libri Hispanici apparet, est quidem nomen breuiatum pueri inepti, qui Gregorius (Gregory) uocatur. Puto quidem interpretem et domum editoriam non inuenisse uocem Hispanicam idoneam eamque "uenaliorem" ad uertendum uocabulum Anglicum "Wimpy". Alter titulus qui in fronte libri postea apparet litteris minoribus, est "Un pringao total" (ex sermone familiari ac uulgari Hispanico depromptum, quod significat "hominem qui nimis credulus est atque ab omnibus deceptus"), quod indicat interpretamentum conatos esse, sed id non est, mea quidem sententia, nimis fortunatum.
        Vtcumque res sese habet, rectius forsan fuisset uertere nomen pueri casu genetiuo una cum aliquo pronomine indefinito, ut puta 'quidam", sed interpretatio finalis mihi arridet.



3.22.2015

De felicitate

Felici



   Hieronymi Cardani hoc praeceptum est ad filios datum una cum aliis monitis, ut ipsi felices esse conentur:
Vitia sunt ut sal, ignis, piper: modica condiunt, copiosa corrumpunt.
   Ignem condimentum esse idque optimum, prorsus nesciuisse confiteor (etiam famem esse condimentum optimum, ut uidetur). Vtcumque est, si medicus ille Mediolanensis 'fide dignus' fuit Gomesio Miedi peritissimo salis, condimenti diuini, quis sum ego, ut eius uerba et consilia refutem ac negem? Praeceptum ergo obseruabo et modica fieri conabor scribens hoc in scriptorio insulso, ne in uitium incidam pessima coqua copiose condiens.  
       Tantummodo unum addere uolo: nouum discipulum mihi esse, qui Latine scribere amat, quod quidem me facit felicem.

3.21.2015

De modo compescendae sitis

Caesar Carolus V Pontifici Paulo III Tunetum urbem captam nuntiat a. 1535

     Dum acroasim parabam proximam, quam mense Maio faciam in quodam colloquio Lusitanico DIAITA inscripto (animo fingite, lectores mei fideles, quid sit argumentum), forte uel casu fontem inueni primarium cuiusdam fabulae de Caesare Carolo huius nominis Quinto, quam Gomesius Miedes enarrauit suis in Commentariis de sale et cuius originem inuenire non potui, quando in studium eorum incumbebam multos abhinc annos. Episcopus quidem Valentinus illis in commentariis quandam salis facultatem retulit compescendi famem et sitim, si granum salis sub lingua contineretur.
      Facultas haec salis nostris temporibus adhuc uigere uidetur, sicut in imaginibus infra appositis comprobare potestis, ubi Ioachimus Sabina, cantator Hispanus clarissimus, interrogatus cur uasculum salis in scaenam secum afferret et granum sub lingua contineret, rem respondit hanc permiram: "quia ui salis lingua pituitam attrahit et siccitas oris depulsa est".

Cur uasculum salis in scaenam tecum affers? 

     Gomesius Miedes, ad exemplum huius experimenti praeclarum subiciendum, lectoribus historiam praebuit, quam "a multis fide dignis" acceperat:
  Idque euenisse dicebant superioribus annis, quo tempore Caesar Carolus huius nominis V maximum ac potentissimum exercitum ab Hispania in Africam traiecit, ut Tunetum urbem florentissimam, olim ex ruinis magnae Carthaginis a Romanis erectam, a truculentissimo Christiani nominis hoste Ariadeno Mythileneo (Barbarusa a nostris appellato) occupatam eriperet. Quippe sole tunc in Cancro existente ac ad solstitialem orbem, cui fere urbs illa subest, accedente, uniuersis copiis salus et laeta Caesari uictoria uno die per salem obtigit. Nam, cum Caesar, debellatis primum hostium praesidiis, urbem obsessurus accederet, Caesariani ardore solis atque infestissimo puluere, tum maxime aquae penuria, grauius ardentiusque sitire coeperant. Quo animaduerso, Caesar salem omnibus distribuere ac singula cuique grana salis linguae supponere iussit. Quod milites facientes, non solum sitim famemque die integro represserunt, uerum multo etiam animosiores eo effecti congiario hostem cum innumerabilibus copiis occurrentem fugarunt simulque e uestigio urbem uictores atque ouantes intrarunt.
   Multos libros de rebus a Caesare Carolo V gestis illo in tempore euolui, sed in nullis inueni causam uictoriae Tuneti fuisse salem pariter atque episcopus Valentinus illustrauerat. Sed heri forte uel casu, dum de medico quodam 'anthalista' notitiam quaerebam, in libro De sanitate tuenda a medico astrologoque Hieronymo Cardano Mediolanensi conscripto, in capitulum incidi hunc: 
   Sicuti praeclarum extat Caesaris Caroli Quinti exemplum, qui dum maximum atque potentissimum exercitum ex Hispania in Africam traiiceret, ut Tunetum urbem florentissimam, a truculentissimo Christiani nominis hoste occupatam eriperet, Sole tunc temporis in leone existente et accedente ad solstitialem orbem, cui fere urbs illa subest, salus et laeta Caesari uictoria uno die per salem obtigit, nam, cum Caesar, debellatis primum hostium praesidiis, urbem obsessurus accederet, Caesariani ardore solis atque infestissimo puluere, et aquae penuria grauius ardentiusque sitire coeperunt: quo animaduerso, Caesar salem omnibus distribuere ac unicuique granum salis linguae supponere iussit, quod milites facientes, non solum sitim famemque die integro repressere, uerum multo etiam animosiores eo effecti congiario hostem cum innumerabilibus copiis occurrentem fugarunt simulque e uestigio urbem uictores ac ouantes intrarunt.
    Cardanus, qui discipulus fuit Francisci Vimercati, professoris quoque Gomesii Miedis in Vniuersitate Studiorum Lutetiensi circa annum 1542, reus haeresis a Sancta Inquisitione, quae dicitur, deprehensus est anno 1570, duo annis ante quam libri Commentariorum de sale in lucem primum editi fuerunt. 
      Arridet quidem nunc mihi sententia ea, quam archidiaconus Saguntinus et episcopus Valentinus protulit de illis "multis fide dignis", ex quibus accepisse ipse confessus est fabulam Caesaris Caroli V de uictoria Hispanica in hostes nominis Christiani et de modo compescendae sitis cum grano salis.


3.08.2015

Magis in dies

     Mensis Martius initium cepit nouis academicis grauidus, quorum nonnulla ex hoc scriptorio per fenestram prospicio in horizontem bona spe, pleraque autem animo fastidioso. Ecce hodie uobis, lectores candidi, unum nouum, alio die aliud.
     Nouam quidem ministrare coepi scholam ad sonos singulasque uoces linguae Latinae attinentem, cui hoc anno spero fore ut melior profectus sit, nam discipuli magis in annos rudimenta Latina ignorare uidentur. At inter eos, qui in conclaui huius anni fere uiginti sunt et plerique linguam Graecam malle quam Latinam confitentur, unus aut alter saltem lingua Latina usus est aut adhuc utitur, ut Felix discipulus, qui priuatim cogitationes Latine scribit uarias quasque pollicitus est mihi monstrare; ut Salus discipula, quae in quodam Lyceo Insulae Legionensis sermonem Latinum didicit modo, ut aiunt, uiuo et candida falsaque ipsa putabat, cum in Vniuersitatem intraret, omnes et professores et discipulos Latine colloqui; uel tandem ut Rubenius discipulus, qui abhinc duos annos Curso Aestiuo Latinitatis Viuae Matritensi interfuit, sed nunc temporis in alia studia animum intendere mauult. Silere quoque nolo nomen Albae discipulae, de qua animo praesentio optima. Nescio utrum ex conclaui huius anni exiturus sit uerus studiosus siue fautor Latinitati necne, quod magis in dies dubito prospiciens meo de scriptorio quid plerique collegae tum Hispani tum aliarum gentium de usu linguae Latinae Graecaeque iudicent, utpote qui linguas modernas discere magis in dies malint (exceptis uidelicet Britannis) quam sermonem eum, cuius magistri sunt, melius scire et callere loquendo aut scribendo.

3.07.2015

De dulci aegritudine amoris

Est enim suspensum et anxium de eo quem ardentissime 
diligas interdum nihil scire  (Plin. Epist. VI  4, 3)

      Symbolam nondum in lucem editam lego, cuius arbitrium atque existimationem proferre atque ad quosdam commentarios periodicos mittere debeo. Argumentum mihi placuit atque illic inter alia epistulam Plinianam (VI 7) ad uxorem missam euolui breuem atque iucundam, quam uobiscum praesertim, lectrices meae fideles, compartiri uolo:
  C. Plinius Calpurniae suae s.

  Scribis te absentia mea non mediocriter adfici unumque habere solacium, quod pro me libellos meos teneas, saepe etiam in uestigio meo colloces. Gratum est quod nos requiris, gratum quod his fomentis adquiescis; inuicem ego epistulas tuas lectito atque identidem in manus quasi nouas sumo. Sed eo magis ad desiderium tui accendor: nam cuius litterae tantum habent suauitatis, huius sermonibus quantum dulcedinis inest! Tu tamen quam frequentissime scribe, licet hoc ita me delectet ut torqueat. Vale.
     Quae uestrum, candidae lectrices, contraria haec ad uiuum descripta nescit et modo simili non affecta est umquam? Vtinam Calpurniae responsum ad epistulam hanc atque ad alias similes exstarent et legere possemus! 

2.20.2015

Quem modo tam rarum cupiens uix lector haberet

C. Plinii Secundi Nouocomensis Naturalis Historia [Editio princeps, Venetiis: Ioannes Spira, 1469] 
Colophon

    In rete omnium gentium 'editionem principem' modo inueni totam Naturalis Historiae, anno scilicet 1469 editam, eamque optime ope lucis descriptam, cuius primam atque ultimam paginam uobis partim monstro. Confiteor attente non legisse antea epigramma quod in colophone inuenitur. Arrident quidem multum mihi carmina in quibus libri iucunde loqui uidentur. Ecce uobis, lectores mei, epigramma gratum, ad quod litteram initialem idoneam (scilicet consonantem Q) eamque ornate pictam apponere non potui, utpote quae illic non appareret. Aliam ergo selegi pulchre delineatam ad "Naturam" uidelicet significandam: 


Quem modo tam rārum cupiēns uix lector habēret
       Quīque etiam fractus pēne legendus eram,
Restituit Venetīs mē nūper Spīra Ioānnes
       Excripsitque librōs aere notante meōs.
Fessa manus quondam moneō calamusque quiescat.
       Namque labor studiō cessit et ingeniō.
                  M.CCCC.LXVIIII


    ORDO: Naturalis Historiae libros, quos in manibus tenere lectorem cupidum difficilius esset, quoniam eorum folia quasi trunca et mutila erant, Ioannes Spira apud Venetos nunc primum refecit eos exscribens artis typograhicae gratia. Manus enim fessae ob identidem scribendum quiescere iam possunt. Nam ingenium studiumque laborem uinxerunt.