13/7/2014

Victrix


     Inde a quodam commentario a conterraneo Ioanne Oleastrensi facto (primum Latine exarato et misso ad Gregem Latine loquentium, deinde in sua pagina retis universalis fusius Hispanice scripto) de inscriptione in "Arcu Victoriae' Matritensi incisa, quae mentionem facit 'armorum uictricium', ubi uocabulum q.e. 'uictrix' hoc in loco munere fungitur adiectiui, cogitare coepi de hac uoce, quae duas partes agere ualet, alteram instar nominum substatiuorum suffixu feminino -trix desinentium, alteram instar nominum adiectiuorum suffixis -ix/-ax/-ex/-ox desinentium (ut audax, supplex, felix, atrox...). In lexico Forcellinano sub hac uoce legimus haec:              
    Victrix adhibetur A) Substantivorum more, femin. gen. [...] B) Adjective, cum neutris quoque conjungitur ut etiam ultrix eorumque positionem sumit [...] 
       Sed inter exempla hoc in lexico memorata, fere omnia uidelicet genere neutro et numero plurali (ut Seruius monet), unum tamen et alterum inuenio ex numero singulari factum, ut illud cuius Scipio Maffeius testis est:
        Inscr. apud Maff. Mus. Ver. 170. 2 HEV FACINVS VICTRIX.
   Quippe antiquissimo in Museo Veronensi Maffeiano siue Antiquarum inscriptionum atque anaglyphorum collectione reperitur inscriptio haec, quae in lucem edita est huiuscemodi:

Inscr. CLXX 2
   In libris quidem tribus Stephani Antonii Morcelli De stilo inscriptionum Latinarum inscriptio ipsa illustratur annotatiuncula hac:
     Vibiam Victricem Ateius deflet, sponsus sponsam, cui, quum nuptias futuramque prolem votis praesumeret, vitam inviderant fata et grave marito vulnus inflixerant; porro et mater Vibiae obierat; itaque hanc cum parente in Elysiis iucundam ut agat vitam, precatur, ipsam Vibiae animam Manes appellans. Sepulcrum alieno in loco exstructum fuerat; idcirco adscriptum est, quorum id permissu factum, Attii nempe Primigenii et Heraclidis Tabularii Domitiae, ad quos praedium pertinebat.
      Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) titulum condit hunc in libro VI numero 7886 (necnon in Inscriptionum Latinarum Collectione Orelli 4841). Ecce:

CIL VI  7886
        Hoc in loco uox q.e. "uictrix" intellegi uidetur more adiectiuorum, nam ante eam leuiter non pungitur. Eodem modo interpretatum est in Anthologia ueterum Latinorum epigrammatum et poematum ab Henrico Meyero digesta et aucta (editio Burmanniana, Lipsiae 1835):


      Aliter interpretatur pentameter secundus in libro Carminum sepulcralium ab Iohanne Cholodniak collectorum:

Carmen sepulcrale Latinum 687 (Petropoli 1897)
        Petrus Burmannus nodum percipit uersus quarti, utpote quem a lectore quaerat an emendari possit sic:
Dum tibi progenies, animo dum fidis in illa,
 Heu fati victrix, me tua vota gravant.  
                  id est, dum spem nimiam, tamquam fati victrix esses, in progenie tua reponis.
Anthologia veterum Latinorum epigrammatum et poematum (1759)

       Interpretationem aliam offendimus in libro Prosodiae Latinae Fundamenta cum Parnasso lapidario Raymundi Guarini,  ubi uox "uictricis" intellecta est ad uxorem mortuam relata, non ad uocabulum neutrum "facinoris":

Neapoli 1822
  Adnotatio numero (1) in calce indicata monet:
(1) Ex Mus. Veron. pag. 170 num. 4. Victrix dicitur Vibia viro suo, quod ab illius votis viri vota sint praegravata, qui uxorem sibi superstitem optasset. Nota N. Numerium praenomen designat.
      Sunt enim alii qui putent uocabulum "Victricis" neutrum est ad facinus casu uocandi relatum; alii qui censeant "Victricem" cognomen esse Vibiae, uxoris mortuae, quam sponsus uocat lacrimans, sicut etiam Franciscus Buecheler et Alexander Riese, (Lipsiae 1897), qui autumamt inscriptionem esse incisam circa annum 96 et annotationes faciunt haec:
1 nubilis pro matura puella, an quia nondum iustae fuerant nuptiae? huc tendere u. 3 s. uidetur. 4 Victrix cognomen Vibiae uidetur (CIL X 6252 Caediciae Victricis), idem clarum Veneris uocabulum. cf. carminis proxumi u. 14. facinus uictrix sicut uictrici solo a Claudiano copulatum Maffeius putauit, fati uictrix coni. Burmannus.
   Tandem aliquando ad saeculum uicesimum peruenimus, in quo Ioannes Aegidius, magister magistrorum, commentatiunculam facit de hoc carmine epigraphico in quadam symbola, in qua existimat Burmannum et Buechelerium epigramma non intellexisse, inspecta interpunctione uerborum:

J, Gil Fernández, "Notas a los Carmina latina Epigraphica" Habis 10-11 (1979-1980), 183-188. 

     Id est (magistri uerba Hispanica in Latinum uerto): "Colloquium enim fit inter sponsum et uxorem post partum mortuam. Quamobrem Vibia arguit optatum Victricis (?) quaerendae progeniei causam fuisse mortis: dum tibi progenies animo idem ualet quam dum tibi progenies cordi".
       Sin autem in primo disticho maritus est qui loquatur, si in altero est uxor quae respondeat, quisnam est, mecastor, Victrix?

     Forsan commune non sit uocem "uictricis" adiectiue adhibere numero singulari, sed etiam non usitatum est uerbo temporali q.e. "fido" uti cum praepositone 'in' et ablatiuo casu, sicut hoc in carmine, i.e. "fidis in illa": immo usitatius est una cum casu datiuo: "fidis illi", nisi potius intelligendum sit "fides":

Dum tibi progenies animo, dum *fides in illa

      Quod autem non fieri potest, nam quamquam apud Ciceronem (epist. ad fam, 1, 1, 4) legimus: "si esset in iis fides in quibus summa esse debebat, non laboraremus", uocalis i nominis q.e. "fides" breuis est atque syllaba producta hoc in quinto pede exspectatur, quod uocali I longa liquide indicatur apud Corpus Inscriptionum Latinarum  una cum aliis I longis:    


     Etiam testimonio sunt uersus hi Ovidiani (Am. 1,6,1):

ergo quae valuit pro te quoque gratia quondam—
 heu facinus!—pro me nunc valet illa parum?

  et praesertim memorandum est cognomen Victrix ad Venerem (Plin. nat. 8,18) aliasque feminas (CIL X 6252) relatum:



        Ecce tandem aliquando interpretatio mea, forsan falsa, sed ipsa sic intelligo carmen epigraphicum hoc, saltem hodie:

VĪBIAE
Nōnum post decimum complēras nūbilis annum,
     Vībia, crūdēlī fūnere rapta uirō.
Dum tibi prōgeniēs animō, dum fīdis in illā-
                     Heu facinus!-, Victrix, mē tua uōta grauant. 
Molliter ad matrem placidī dēscendite, Mānēs!
     Ēlysiīs campīs flōreat umbra tibī. 
     M. Ateius Epaphrodītus.          
      Id est: Vir quidam, cui nomen est Ateius, mortem deplorat puellae nomine Vibiae Victricis, quae undeuicesimum annun agens ad nuptias proxima a uita decessit. Ea quidem ante omnia auebat progeniem quaerere, cuius optatis infortunium respondit crudele, nam Vibia mater facta est nubilis, sed post partum periit, unde uota optabilia in facinora mutata sunt eaque grauiora. Quare uir magno cum dolore clamat et rogat Manes siue defunctae animam leuiter descendere ad matrem suam iam etiam defunctam, ubi animam ducat  placidam, dum ille in terra manet grauatus atque oppressus uotis uictricibus, id est progenie.           

5/7/2014

Breuiculum effugium


     Breuiculo effugio fructa sum hac hebdomade superiore una cum familia amicisque, septem denique homines fuimus quattuor dies. Quod optimum fuit necnon mihi necessarium, quoniam annus academicus, etiamsi nondum persolutus, fuerit admodum negotiosus et huiuscemodi esse perget saltem usque ad finem mensis, praesertim diebus continentibus, quippe quae noua exspectem maximi momenti... Sed de rebus academicis scribere nolo hodie. Ad alia iucundiora transeamus.

        Haud primum Londinum uisitaui, nam quidem abhinc fere quindecim annos iter breuissimum (breuius quam hoc) feci in terram Britannorum, nempe duos pressissimos dies Londinum (quibus fere nihil fructa sum, quia particeps fueram cuiusdam conuenticuli ideoque fere nihil urbis uidi neque spectaui), duos tranquilliores dies aliud in oppidum uicinum, ubi sepultus est auctor ille egregius, qui fabulam 'Aliciae in terra mirabili' scripsit, et ubi etiam leuir illo in tempore uersabatur. Sed confitendum est hanc alteram excursionem Londinensem magis mihi arrisisse quam primam, nam caput Regni Britannorum recordabar et foedius et insulsius.
Locus frigidus et cinereus et pluuiosus. Quisnam negare audeat?

      Ciuitas quidem est frigida et pluuiosa et colore nimis cinereo uel plumbeo praedita (quisnam negare audeat?), sed hac de causa ibidem colores pauci, quibus ea ornata est, maxime ruber et caeruleus et viridis, magnopere eminent prae fuscis, qui eam iugiter induunt.
          Videte exempla nonnulla:

Ruber color inter lapides splendent
 Gallus superbus pugnat cum caelo pro colore.

Viridis timide apparet apricus
Rubrum ante ramos

   Vicus autem, quo multum delectata sum, fuit is cui nomen est "Camden Town". Oculi enim mei numquam spectauerant aliquod similius, congeriem scilicet odorum et colorum tumultum.

Vicus tabernarum et colorum et odorum plenissimus

   Sed quod difficilius intellectu simulque inauditum atque mirum uisu mihi fuit hoc: quamuis plerique homines orbis terrarum respuere studia Humanitatis et Musas mansuetiores conculcare uideantur, umquam tamen non uidisse tot uiros, tot feminas, tot pueros, tot puellas ambulantes spectatores omnibus in Museis, praesertim in illo, quod condit tanta mirabilia aliena, scilicet Graeca Romanaque et Aegyptia inter alia, ut per quasdam cameras atque andrones uix transire possemus:

Cur mortem magnopere miramur?
Lapis trilinguis clarissimus (196 a.C.n.): ne ad uitreum quidem appronpiquare potui.
Vas uitreum album et cyaneum uiolaceum (saeculo I p.C.n. ineunte)
Vestibulum Musei Britannici frequentatum
Aureae Nereides

     Omnes inscriptiones Latinae Graecaeque, quas inueni, in Museo inerant. Videte has mihi dilectissimas in scholis aliquando usurpatas:

Ca. 80 a.C.n.
Ca. 100-200 p.C.n.

    Paucas autem inscriptiones (ne fere nullam dicam) Latinas repperi ultra Museum, scilicet in uiis urbanis, nisi unam aut alteram, nam fere omnes tituli incisi erant lingua barbara.

Anno 1910º inscriptum est
        Ceterum tantum duos libros emi hoc in itinere, alterum filiae (nempe lexicum Coreano-Anglicum), alterum mihi Latino-Anglicum, de quo alio die plura scribam otiosa et paginas monstrabo nonnullas. Interim en uobis, lectores mei carissimi, imago libri frontis:


          Breuissimum denique atque iucundum fuit effugium hoc Londinense, in quo tandem aliquando sol, ubi uix splendet, ultimo die nobis ualedicere uoluit:


14/6/2014

Nosce te ipsum et alios


   Ingenii nimis subtilis esse uidetur Ioannis Audoeni Cambro-Britanni de adagio Persiano lusus hic:


    Quippe Persius quaestionem posuit illam in ore suo, cui respondet alter in prima eius Satirarum primi libri:

                            '...o mores, usque adeone
scire tuum nihil est nisi te scire hoc sciat alter?'
'at pulchrum est digito monstrari et dicier "hic est".'

    Quod dictum alio modo sibi uelle uidetur: "Itane uero scientia tua nihil est, nisi alii nouerint te esse scientiâ praeditum?" Vel etiam: "Ergone uanam gloriam uelut ultimum finem studiorum tuorum constituis?".
    Sed crassa Minerua mea haud bene intellegit lusum Audoeneum illum tam subtilem in ore politici positum, quem sunt etiam qui dicant esse similem huius:


    Quid uos censetis, candidi lectores, de adagio illo Persiano ab Audoeno salsiuscule uso?  Vtcumque est, hoc tamen aliud eius epigramma de religioso politicoque facilius est captu et luce clarius:



10/6/2014

Audoeni epigrammata salsa


      Ioannis Audoeni, qui 'Martialis Rediuiuus' siue 'Anglus' uocitatus est, Epigrammata (1606-1613) lego iucundos hos dies initiales temperatosque mensis Iunii, post mensem Maium calidissimum. Quae carmina repperi, dum aliquid quaerebam ad propositum Sal Musarum inscriptum attinens. Multos uersus illo in libro degustaui sale leporeque aspersos, quorum hodie nonnullos selegi uobis, candidos lectores, ut eis quoque uos ipsi fruamini indeque ei uobis excitent sitim legendi plures:

IV 127 Ad Lectorem 
Omnia salsa sitim pariunt potoribus. O si
       Lectori pariant carmina nostra sitim!  
VII 64 De libro 
Oxoniæ salsus, juvenis tum, more vetusto,
      Wintoniæque, puer tum, piperatus eram.
Si quid inest nostro piperisve salisve libello,
       Oxoniense sal est, Wintoniense piper. 
II 160 Ad Martialem 
Dicere de rebus, personis parcere nosti,
        Sunt sine felle tui, non sine melle sales.  
IX 74 De salinis. Ambiguum 
Anglorum ingeniosa licet generosaque gens sit;
       Anglus emit parvo sal minimoque sales.
Sit quamvis albus Britonum sal, Gallicus ater,
       Pluris quam noster venditur iste niger.

VII 119 Dicacitas et prudentia 
 Ingeniosus at imprudens est absque cibo sal.
       Doctus inurbanus quid? cibus absque sale
IV 142 Ad D. Henricum Neville, Domini Abergevenny filium haredem* 
Fallor? an in mensa memini te dicere nuper,
       Sit tua quod sapido lingua inimica sali?
Manducare salem tibi nil opus, Henrice*, quare?
      Omne fere, loquitur quod tua lingua, sal est. 
        *In quibusdam editionibus: Ad Attalum / Attale 
V 18 Ad Dindymum  
Mandere te modios mecum salis, inquis, oportet,
     Cœptus ut ad summum progrediatur amor.
Manducare salem memini te, Dindyme, nunquam:
     Dic igitur, quando noster amicus eris?
VII 102 Rhetorica et Dialectica 
Rhetorice dicendi ars est logiceque docendi:
       Illa sophistarum robur, at ista sophon;
Illa magis condita, recondita sed magis haec est;
       Illa salax magis et salsa, sed ista sal est;
Rhetorice verum velat, logiceque revelat;
       Hæc monet, illa movet; haec docet, illa nocet. 
IX 63 In Paracelsum 
Discipulos terrae esse salem cum dicat Iesus,
       Esse salem terram cur Paracelsus ait? 
X 87 Redemtor 
Te sine nil video, sapio nil. Tu meus es Sol
      Solus, Tu meus es Sal: mea sola Salus. 
XII 48 Sales 
Mel torvi Samson invenit in ore leonis.
       In se salsa aliquid sic ioca mellis habent.


18/5/2014

De contrariis rebus

In honorem atque in memoriam Ioannis Vincentii et Ludouici Charlo, 
quos plurimi apud nos consentiunt bonorum hominum esse optimos

      Dictum exstat philosophicum idque uulgatisimum quod est "Opposita iuxta se posita magis elucescunt", cuius auctor quis sit, prorsus nescio, sed Aristoteles esse refertur, qui omnia dixisse uideatur usque ad saeculum septimum decimum. Vtcumque res sese habet, dictum hoc tritum uerissimum exsistimo, nam quid appositius declarat quid sit silentium quam strepitus, quid nox quam dies, quid uirtus quam uitium, quid palatium quam casa, quid denique mendacium quam ueritas.

     Sed quamquam facilius aut celerius est inde a silentio progrediri usque ad strepitum, a nocte ire usque ad diem, a palatio intrare in casam, a uirtute incidere in uitium, ueritatem tamen statim elucescere inter obscurissima mendacia, abstrusum in profundo mihi uidetur. Magister quidem in praefatione cuiusdam libri, qui mox in lucem edetur Baetica Renascens inscriptus, ubi inter alia de mendaciis et ueris academicis fusius disceptauit, uerbis finiuit eis, quae quidam uetus poeta, cuius nomen quoque mihi nunc memoriae non est, dixit: Veritatem Temporis filiam esse. Sed "tempus" est pars aeui, quae nimis breuis, tanquam minuta, uel nimis longa, tamquam saeculum, esse potest.  
     
       Nuper egressa sum e quodam Conuentu, uel potius ex utroque Conuentu eadem in urbe Baetica celebrato, altero inter quinque dies, altero hebdomade exeunte (mihi tantummodo licuit interesse tres noctes et quattuor dies, inde a die Mercurii usque ad diem Saturni), illo cum plerisque professoribus Vniuersitatis, hoc cum multis magistris Lyceorum, uno autem et altero de eadem utraque lingua quae dicitur classica eiusque cultu. Inde tamen ab altero transiui usque ad alterum tamquam si a nocte ad diem uel a die ad noctem, nam quamuis omnes procul dubio diligant studia haec uetustissima, participes utriusque conuentus partes agunt dissimiles in scaena academica.
 
         Eruditae orationes fere omnes utriusque Conuentus fuerunt, sed praecipue (mente fingite qua de causa) illis a Theoderico Sacrè atque Aloisio Miraglia habitis delectata sum. Acroasibus quoque nonnullorum discipulorum et sodalium fructa sum, maxime Aluari Cancela discipuli Vniuersitatis Studiorum Matritensis (Gaditanis quattuor discipulis, qui sunt Laura Jiménez, Pamina Fernández,, Iuanus Sánchez, et Iohannes Carolus Jiménes, non mihi licuit audire neque etiam Galae L. de Lerma Barcinonensi discipulae meae doctorandae, utpote qui omnium eorum acroases fuerint me absente, sed optime egerunt, ut nonnulli postea me certiorem fecerunt), et mihi praetermittendae non sunt binae orationes, quae de nouissimis linguae Graecae methodis habitae sunt a Iacobo Carbonell et Mario Díaz, cui ipsi opus Latine interpretandi uerba praefatoria libenter feci.

       Dies quidem egi iucundos cum amicis sodalibusque et cum discipulis familiaque, sed imagines ope lucis descriptas uobis, lectores beneuolentes, candidae lectrices, horno praebere non possum nisi paucissimas, quas hic atque illic inuenies per rete omnium gentium dispersas, plerasque pro dolor pessime descriptas, utpote quas per telephonum gestabile cepi imperita. Ecce quinque selectae:

Prospectus theatri Romani
Sessio alterius Conuentus ubi oratrix de Plinio Maiore Ciceroneque loquitur
Gratiae Mario agendae
Iacobus Διαλόγους nobis praebet
Optimum omnium fuit: sermocinari cum necessariis, amicis et discipulis.

       Alcedonia autem non fuerunt circa me Gades reuersam, quippe quae documenta maximi momenti ad gradum quendam academicum poscendum complere debuissem quasi decimum tertium laborem Herculeum. Quod die Iouis superiore (tandem aliquando!) post fere duos annos absolui et perfeci (nescio utrum recte an praue, quod intra aliquot hebdomades compertum habebo). Etiam apud nos nunc celebratur conuenticulum in honorem et in memoriam carisissimi desideratique Ludouici Charlo, cui orationem de hominibus uitreis dicabo. 

       Quamobrem usque ad diem hodiernum in Scriptorium intrare nequiui ad aliquid nonnullius momenti uobis Latine enarrandum. Nihilominus inter tot tantosque labores academicos memoriam meam non fugit munus praecipuum, quod spero fore, ut diebus continentibus absoluere possim, nam pollicita eram ad quendam, qui de nominibus non sollicitatur, etiamsi in Academia opus faciat (rem insolitam et contrariam!) mittere exemplar ope lucis descriptum horum librorum, quos lente et pedetemptim me euoluturam esse spero simul cum illis nouissimis Graecis:

"Africani Latine discunt"

23/4/2014

De puellis Erasmianis


    Modo legi commentarium Hispanice scriptum, quem sodalis Pinarius quibusdam puellis Erasmianis dicauit ipse miratus, quod discipulae duae e Russia oriundae, quae scholis Latinis ab eo modulatis intersunt stipendii academici Europaei gratia, cui nomen "Erasmus" est, discipulis Hispanicis longe praecellebant et elocutione et ingenio necnon usu uariarum linguarum. Iuuenes autem nostrates queri misellos Pinarius ostendebat, quippe qui innumeras regulas grammaticas memoria tenere non ualerent. Collega enim ante oculos unius eorum misellorum posuit exemplum discipulorum qui arti geometricae et medicinae aliisque disciplinis ad rerum naturam attinentibus student, qui multa nomina ac praecepta abstracta ediscere debebant. Cui discipulus respondit querulus: "Vae, magister, sed nos ipsi ingeniarii non sumus!".

           Quibus perlectis, in mentem statim uenit Ioannis Maldonati locus hic sua e Paraenesi ad politiores literas aduersus grammaticorum uulgum (Burgis 1529) depromptus, quem uobis, lectores candidi inuste intellecti, lectrices beneuolentes quasi inuisibiles habitae, praebeo: 
   Quod autem Hispanorum ingenia fuerint ab iis, qui grammatices rudimenta docent, uel hac felicitate temporum bonis ubique literis splendescentibus, oppressa tenebrisque deuota, hinc licet animaduertere, quod ubiuis gentium et in quacumque barbarie uirum aliquem offendas dicendi scribendique uirtute praeditum, et sola iam cessat Hispania suis ipsius institutis erudire, quem reliquae possint nationes admirari, ni solum prius ipsum uertatur et in alium ueluti orbem commodum demigretur. Cum luce sit ipsa clarius, nostrorum ingenia non aptissima minus cuiuscunque capacissimaque doctrinae quam solum ipsum omnigenae frugis ferax pingueque habetur. Porro apud reliquas omnes gentes et regna Marco Tullio et Fabio Quintiliano credunt, qui instituendos suscipiunt adolescentes et, post breuissimam quandam Isagogem, optimos statim porrigunt eis autores, ut ex ipsis hauriant fontibus dicendi scribendique characterem ac stilum. At nostri totam mox Antonii Nebrissensis grammaticam pueris obtrudunt, nullos in ea locos distinguentes, quos memoriae mandent, sed ab ouo, quod dicitur, ad mala absorbendam inculcantes. [...] Quod linguam latinam adiuuat, fulcit, promouet quodque potissimum facit ad eam facultatem, cui est nomen ab humanitate inditum, satis nunc sit pronunciare. Equidem ita censeo de his quae ad rationem scribendi loquendique latine pertinent, neminem post Ciceronem ac Quintilianum accuratius, elegantius utiliusque praecepisse quam Erasmum.

        Maldonatus dixit.


16/4/2014

De cauponula oppidana 'güichi' dicta


    Heri noctu dum ambulabamus pompas religiosas inspicientes (nam diebus festibus fruimur paschalibus Sanctae Hebdomadis), in cauponulam Europae optimam, quae tantummodo apud nos oppidanos Insulae Legionensis nomine "güichi" dicta inuenies, intrauimus audaces, ubi poculum uini et caseum in oleo conditum, quod nomine "emborrao" uocitamus, sapidisimum gustauimus. Multis quidem imaginibus antiquis et lagoenis puluere sordidis et pernis suillis e lacunari suspensis miserrima cauponula ornata (ut ita dicam) erat, sed omnium ornamentorum studium admodum excitauit meum hoc quod infra uobis appono, cui titulus est "Domestica remedia ad benignos morbos". Hic enim medicamenta a caupone prudenti praescripta reperire fieri potest omne genus, non solum ad amoris dolorem sed etiam ad laetitiam conjugi dandam necnon inter alios siue iocosos siue luctuosos morbos (rem miram!) ad sanandam bilem nigram siue μελαγχολίαν!

Cauponula oppidana siue "Güichi" Iosephi Emmanuelis Guerra


15/4/2014

Salinum onychinum a Sirena aurea suspensum


      Domi meae uel potius in culina locum tenent praecipuum salina, quod uocabulum sic numero plurali dico, quia haud unum salinum, sed tria saltem habeo (nam numero dei gaudent impari) singula salem marinum continentia. Quorum autem unum uitreum est, quod florem qui dicitur salis condit, alterum fictile est salem crassum seruans, denique tertium e materia plastica confectum leuissimum salem eumque uilissimum trium occultat. Sed quamquam tria salina e materia diuersa confecta sunt, in singulis salem semper asseruo coopertum, ne facile humido tempore colliquescat aut pingui culinae contactu squaleat. Numquam enim salem seruo atque ad mensam affero sine tegumento.

       Hodie per Rete omnium gentium nauigans imaginem offendi miram, quam non uideram umquam de salino quodam luxurioso decimo sexto saeculo ficto. Quippe mihi notum erat alterum salinum illud a Benuenuto Cellini fere totum ex auro confectum, quod in Museo Vindobonensi spectare fieri potest:

Salinum aureum Cellini in Museo Vindobonensi exhibitum
sed potius hoc, quod infra uidetis, in Museo Matritensi exhibitum mihi uidetur longe lateque pulchrius, non tantum hac de causa, quod scilicet ex onyche quidem confectum est atque a Sirena aurea suspensum, quae etiam aliis gemmis ac lapidibus pretiosis in pectore bracchiisque et coloribus insignis in extremitate bifida ornatur, sed maxime quod in eo sal positus est super uas uitreum quasi concham salis puri idque sine tegumento, ut solus in medium mensae positus spectetur atque obseruetur regius candidusque.

Salinum onychinum in Museo Pratensi exhibitum

         Quare censetis, lectores beneuolentes, hoc discrimen inesse inter salina illa aperta antiquitatis atque aeui artium renascentium et ista hodierna cooperta? Discute mysterium.

4/3/2014

Qualis sit terrae odor

    Femina sum quae paucis contenta est, paucis eget. Si ergo dies appropinquant eorum, in quibus mos est dona dari a necessariis amicisque, nempe diebus natalibus aut Nataliciis, duo sunt genera munerum quibus magnopere delector: alterum uidelicet genus 'eruditissimum' uocitatur, alterum autem 'corruptissimum', quod ab historico illo naturae dicitur, scilicet unguenta.

    Etenim, quamquam fere compertum habemus nullum esse librum tam malum, ut non aliqua parte prossit atque ad uirtutem prudentiamque ducat, unguenta tamen si mihi quaeranda sint ulla, quibus diu delecter, potius quam summa acerrimaque suauitate condita emere deberem moderata illa quae, ut in Ciceronis monumentis inuenitur, magis 'terram' [1], teste Plinio, quam 'crocum' sapiant, quando in genere illo magis iuuare dicatur quaedam ipsius uitii seueritas.

   Multa quidem genera unguentorum olui et probaui super cutem, sed numquam mecastor gustaui nonnullum quod terram 'saperet'. Hoc enim lux doctrinarum altera maluit dixisse quam 'redolet' [2]. Quod si admonendi sumus, qualis sit terrae odor ille qui quaeritur, petere pergamus a naturae bibliothecario, qui stilo presso non iniucunde illustrauit et odorem et terram optimam quae unguenta sapiat:  
  Contingit [sc. odor] saepe etiam quiescente ea [sc. terra] sub occasum solis, in quo loco arcus caelestes deiecere capita sua, et cum a siccitate continua immaduit imbre. Tunc emittit illum suum halitum diuinum e sole conceptum, cui comparari suauitas nulla possit. Is esse <e> commota debebit repertusque neminem fallet, ac de terra odor optime iudicabit. Talis fere est in noualibus, caesa uetere silua, quae consensu laudatur.
Streptomyces coelicolor (geosmina)

_______________
1] ceram O R  caeram V U  cacram P Ellendi Sorof Harnecker Cima Bornecque  terram Plinius Lamb Piderit Kayser Friedrich  
2] olere L Ellendi Sorof Harnecker Coma Bornecque (quod propter clausulam praeferendum cf. Kumaniecki)   sapere Plinius Lamb Piderir Kayser



18/2/2014

Septem iam annos

        Saepe superioribus his annis, cum per Rete omnium gentium nauigauissem, necesse mihi fuit Scyllas callide effugere, Charybdes sollerter cauere, maxime utpote quae nauarcha sim inermis et paene solitaria maria pistrium et beluarum marinarum et archipiratarum scatentia ingressa, sed fatendum est nonnumquam nauitis inopinatis obuiam fuisse eisque gratissimis, qui fiduciam reddunt itineris per Rete Vniuersale.      
       Abhinc enim paucas hebdomades casu offendi -quadam in pagina nefanda- nomen cuiusdam poetae, cuius carmina Latina mihi cordi admodum sunt, non tantum quod uiuida optimaque mihi esse uidentur, sed etiam quod rarius est inuenire poetas Latine concinnantes nostris diebus, multo rarius si poeta est mulier.                  Etenim Annae E. Radke carmina, quorum exemplar nouissimum Finis amorum inscriptum huius Scriptorii pegmata iam honestat, me ita delectant, ut in sessionibus academicis magistrae huius poetriaeque unum et alterum haud semel usurpaui et cecini, ut puta hoc "ad genium linguae latinae" dicatum, quod in initio praelectionum stantes bis terue uiua uoce recitabamus omnes, nempe discipuli et magistra Gaditana:

Ō uenī, formōse genī Latīne,
personā mentēs agitāque corda,
Vergilī  Flaccīque, Ouidī pātrōne,
blande magister![1]

      Qua de causa, ubi primum auctricem offendi in quadam pagina Retis Vniuersalis, salutem statim dixi eique dilectionem palam fassa sum meam. Comissima et officiosa ipsa pollicita est ad me mittere per cursum publicum opusculum, in quo stropha illa Sapphica inuocatiua genii Latini continetur (nam per Googlenses, ubi eius librum inueni, totum euoluere non licuit).  
        Tandem aliquando penes me est tres quattuorue iam dies liber ille Ars paedagogica inscriptus, quem ab ea gratanter accipio felix quasi dulce munus auspicabile et donum natalicium huic Scriptorio Academico Latino octauum annum (rem miram!) agenti. Omnium carminum hoc hodie seligere uolui pulcherrimum, nam uerba continet canora, quae mentem tangunt mihi necnon corda:


Hīc tibi est tūtum, philomēla, asylum:[2] 
ecce, mūnīta est tibi turris alta,
inter aerātōs sterilēsque rāmōs
exstrue nīdum!

Dulce et auribus modulāre carmen,
flōreant pullī, schola līberālēs
prōtegatque artēs - ut avēs inermēs-
atque poētās.


       At quamuis donum hoc satis superque mihi fuisset, ut felicem me faceret multos annos, ecce alterum munus permirum, quod heri humanissima magistra mihi inopinate dedit:  
       Genethliaticon Sandrae Ramos dedicatum 
Quidnam sustulit Hercules Minervae?
Mala ille Hesperidum aurea abstulisse
Fertur, sed simul atque vidit extra
Europam fere et Africae propinquam
Hanc paeninsulam ibique et hanc magistram
Natalem generosius gerentem,
Heros tum subito immemor Minervae
Ex horto Hesperidum illa rapta mala
Dono dat tibi, Sandra, - ego addo carmen.  
        Anna Elissa Radke composuit.
      Est procul dubio munus pulcherrimum immeritumque et, quamquam iam gratias ingentissimas Annae Elissae egi habuique in pagina illa nunc minus nefanda, iterum ex hoc insulso Scriptorio grates persoluere uolo summas et debitas et dignas coram uobis. 
   
             Vtinam in tempus futurum crassa mea Minerua ad aliquod paululum simile concinnandum ualeat, sed fortasse (uel potius sine dubio) opus mihi sit pluribus annis.


 __________________________
   [1] Lineolas rectas supra uocales longas ego ipsa addidi, ut in scholis melius recitarem cum discipulis. Cf. A. E. Radke, Ars Paedagogica, Würzburg, 1998, p. 186; cf. et eiusdem auctricis “De arte noua linguam Latinam docendi”, in J. Blänsdorf (ed.), Loquela vivida: donum natalicium Nicolao Sallmann sexagesimum quintum annum agenti; a fautoribus linguae Latinae vivae oblatum, Würzburg, 1999, pp. 274-287 (praesertim p. 275): “Hac appellatione genii Latini incipio docere linguam Latinam. Etsi quaestio non persoluta est, utrum scilicet genius linguae Latinae adhuc existat et uiuat an mortuus sit, genium quidem linguae Latinae appellare consueui, ut is appellatione et inuocatione ipsa reuiuisceret”.
 [2] Correxi uocatiuum "philomela" indeque leuiter punxi, nam in Artem paedagogicam (p. 212) mendum lapsum est typographicum q.e. "philomelam" (consonans finalis -m locum commae tenuisse uidetur), ut colligitur, si uersionem conferamus Germanicam in pagina dextra (p. 213) oblatam, ubi clare legitur "Hier wird, Nachtigall, dir Asyl geboten!". Lineolas rectas supra uocales longas denuo hoc in carmen addidi, ut facilius id recitem una cum discipulis Gaditanis.

16/2/2014

De linguis discendis auditu

    Nonnumquam circa me audio nonnullos magistros dicentes antiquum sermonem Romanorum docendum esse rationibus similibus loquelarum hodiernarum, quibus alia ex parte assentior, a quibus autem alia ex parte dissentio. Quippe "scientia linguae Latinae ex auditu firmior acquiri posset, quemadmodum infantes loquentes non fiunt, nisi locutiones discendo loquentium, ut ait Augustinus", cuius mentionem facio ex uerbis Herberti Doting in Grege Latine Loquentium scriptis, cum de his argumentis disceptaremus, de quo adhuc animo uersor.

      Fabius enim noster rectissime dixit: "Primus in eo [sc. puero], qui scribendi legendique adeptus erit facultatem, grammaticis est locus". Si ergo nemo nostrum, hominum scilicet saeculi XXI, Latinitatem una cum lacte nutricis suxit ideoque nemini licet Latine loqui, ne legere quidem et scribere, nisi ad uiuum "simul" suxisset almum lac grammaticae Latinae, aures meas oculosque uix confido homini, qui putet Latine garrire ualet idem quam Latine loqui (ut modo Sanctiano dicam). Potius autem cum Ludouico Viue nostro consentio, qui lympha liquidius expressit (melius autem quam Sanctius iste Brocensis) haec: 
     Vt audieris doctos loquentes aut legeris apud scriptores Latinos, sic ipse loquere; verba quas habebis suspecta sive loquendo sive scribendo, fugito, ne prius sciscitatus sis ab institutore quam sint Latina; cum iis qui imperite loquuntur Latine, quorum sermo potest tuum corrumpere, malis Britannice aut alia quavis loqui lingua, in qua non sit idem periculi. 
        Num tu ipse, candide lector, linguam Anglicam disceres auscultando uel legendo garrulum imperitum rudumque Anglum siue Americanum pro docto Anglice loquente aut optimo grammatico siue philologo linguae Britannorum (nihil refert unde oriundus sit!), si scopus tibi praecipuus discendi linguam Anglorum est eorum opera intelligere per saecula scripta atque etiam recte scribere ad commercium epistularum habendum cum hominibus doctis Anglice scribentibus (ne aliquid de scopo loquendi nunc dicam)?

        Infeliciter, ut in illo Grege scripsi, nostris temporibus haud multi sunt, qui facultatem illam nacti sint puelli uel puellulae, immo potius Latine balbutire auditu plerique coepiunt aetate prouecti uel prouectissimae, sicut ego ipsa, utpote quae non audiuerim umquam neminem Latine ex tempore loquentem nisi adulta. Infeliciter, ut ibidem quoque protuli, non exstant ducentae aut centum aut quinquaginta stationes radiophonicae nuntios Latinos dicentes neque series teleuisificae Latinae neque fabulae cinematograhicae neque carmina Latine cantata, ne acta diurna quidem, pariter atque linguā Anglicā uel Hispanicā uel aliis exstant. Immo paucissima sunt quae impraesentiarum Latine diuulgentur siue uiua uoce siue uerbis scriptis eaque omnia haud semper optime enuntiata neque recte dicta (recte, inquam, haud necessarie ore Ciceroniano). In sententiam autem Herberti de pecuniae egestate tamquam causa praecipua penuriae pellicularum Latinarum siue alterius generis auditionum, pedibus haud omnimo eo, nam fabulae Latinae cinematographicae paruā pecuniā fieri possent, dummodo uoces histrionum natiuae uersae essent in sermonem Romanorum necnon dummodo hoc recte agatur. Finge animo, beneuole lector, hanc uocem miram (quisnam eam instruxerit? Doctum grammaticum puto) in fabula cinematographica qualibet moderna appositam:


L Amadeus Ranierius Horatii Saturam I 9 recitat

         Quaenam autem aures delicatae ferre possunt eructationes tales quales istae multae, quae in Rete omnium gentium per paginam Youtube oblatae scatent, uel etiam haec, quae nemo intelligere posset, nisi uerba scripta addita essent, quae saepius quoque "suspecta" (ut modo Viuiano dicam) haberi possunt?  

       Sed caue atque cape bene uerba mea, delicate lector, quae aliquatenus quoque dissentiunt ab illis Ludouici Viuis a me supra praebitis: aliud enim est, ut opinio mea fert, linguam recte discere uelle, aliud est eādem linguā fructum "simul" capere sapidum garriendo siue cum claris nautis, siue cum obscuris piratis.

         Ne autem magni censueris uerba haec, studiose lector, nam procul dubio fallor, ut fere semper.


3/2/2014

Extemporanea Musa

      Tria disticha plura diuino candidoque condimento dicata inueni in libro, cuius mentionem feci in superiore commentario, cui titulus breuiatus Eruditionis gazophylacium (1754) est. Quae tria epigrammata compilator siue γαζοφύλαξ lectori iterum praebet sine nomine auctoris uel auctorum (pessimum morem!), sicut illud "In ancillam obesam", cuius auctor nomine Georgius Sabinus comiter mihi patefactus est a Nullo illo et sapienti et disertissimo.

      Sed si illud carmen "In ancillam obesam" inuenire ipsa non potui imperita a quo compositum fuerit, haec feliciter facileque repperi eaque tria ab eodem poeta concinata, id est a D. Hieronymo Meazza Mediolanensi, Clerico Regulari, qui Extemporaneam poesim in XII libros Epigrammatum distributam in lucem edidit Monachii, anno 1671:


Defuit uxori sal quando uixit: eodem
              Extinctam sapiens condiit omnipotens.

Semper ab aerumnis sapientia prodit amaris:
        In salsis Ponti sal reperitur  aquis.

Fercula sal condit, condit sapientia uerba:
                         Hinc sibi iure manent nomine reque pares.

        Confitendum autem est mihi non arridere epigrammata haec, quippe quae, ut ipse poeta inscribit, nimis "extemporanea" uideantur -si forte poesis ex tempore siue subitaria fieri possit-, nam quamquam de candido condimento sapientiaque ipsa aguntur, lepore saleque, mea quidem sententia, omnino carent.

   Sed aliud est quod horum poematum insulsorum studium magnopere excitauit meum idque fuit adiectiuum q.e. "extemporaneus, -a, -um", quod neque in lexico Forcelliniano neque in illo DuCangio neque in aliis glossariis sub formā in -neus desinente inueni, nisi sub illa q.e. "extemporalis, -e", quoad euolui Iohannis M. Gesnerii Nouum linguae et eruditionis Romanae Thesaurum, ubi legitur sub uoce [1]: 
EXTEMPORANEVS, a, um. Adi. pro Extemporali, peruulgatum, improbat Voss(ius) de Vi(tiis) L(inguae) L(atinae) I 19. Gloss. Lat. Gr. Extemporaneum, ἀμελέτητον.

    Quibus lectis, in opere Gerardi Ioannis Vossii quaesiui et certe illic improbationem repperi his uerbis:
    Alterius generis est, ubi in composito quidem peccatur, sed deriuatione. Ac tale est extemporaneus, quod peruulgatum. At ueteres pro eo extemporalis. Martilais lib. V cap. LVI:
                              Extemporalis factus est meus Rhetor
      Quinctilianus lib. X. cap. VII: Facilitatem quoque extemporalem a paruis initiis paulatim perducemus ad summam. Pro quo initio capitis dixerat, ex temore dicendi facultas. Suetonius in August. cap. LXXXIV: Quamuis non deficeret ad subita extemporali facultate. [...] Vtcumque uero extemporaneus compositum sit minus Latinum, non tamen compositionis proprie uitium est. Quippe temporaneus non ausim dicere, sed temporalis uel temporarius, quorum utrumque crebum in Digestis, prius quoque apud Quinctilianus et alios.

     Quamquam nomen adiectiuum q.e. temporarius usurpatum est ab auctoribus antiquis, idem quidem dicere non possumus de composito q.e. extemporarius, quem neque Aegidius Forcellinius neuqe Gesnerius ipse indicant suis in Thesauris, a quibus Iohannes Rammiger dissentit, utpote qui suo in optimo lexico (quod facilius euoluere possumus per hanc paginam) inter uoces Latinas indicatas inde a Petrarcha usque ad annum 1700 usas nobis praebeat uocabulum extemporarius, sed, quod permirum est, non repperimus ibidem nomen perulgatum illum extemporaneum, nisi in explanatione siue deffinitione uocis q.e. extemporarius apposita apud Nicolaum Perottum Sipontinum (Cornu Copiae, 1480):
extemporarius, -a, -um improvisiert: GVARINO ep 614 (1433) Stupebant omnes orantem ex tempore audientes, cum oratio nihil extemporarium saperet sed sese supra mediocre dicendi genus sermo extolleret. GVARINI-B ep p.158 (1460) ubi Patris cadaver in tumulo extemporario reconditum fuerat. PEROTTI ornam mul 3,1 nihil cogitatum vobis affero, sed omnis nostra actio extemporaria est et subita et improvisa. ccopiae 73,2 Vnde schedia incondita et extemporaria carmina dicuntur, quae nostri siluas appellant. MARZIO Math 9,1 In ea frequentia hominum, quae circa reges esse consuevit, de temporum varietate sermo est ortus et, ut in quotidiana et extemporaria locutione fit, finis a principio multum plerunque discrepat. RHENANVS ep 1 (1507) Quod nuperrime extemporario carmine ad Rudolfingum sic παραφραστικῶς expressi:... MELANCHTHON op suppl IV p.10 (1514) Vale et extemporarie epistole queso ignoscas, mi amantissime frater. BVCER Rhenanus ep 146 (1520) omnia... facinora... ei recensuit..., ut extemporariae responsionis haud prorsus inopem mutum plane ac elinguem ipsum reddiderit. PALLADIVS-B Coryc praef p.31 (1524) praedicasset in homine natione externo Romanum ingenium, vrbanam dexteritatem, litteraria studia, litteratorum comercia, festiuam vrbanitatem, extemporariam dicendi facultatem. BVLLINGER in Matth fol.127v eiectos potius ac extemporarios quam compositos profluentesve sermones. POSSEVINO appar I p.370 qui neque sunt libri, sed orationes, sive homiliae extemporariae. 
lex.: PEROTTI ccopiae 2,730 Extempore dicere est ex improuiso et impraemeditatum dicere... A quo extemporalis siue extemporaria oratio dicitur. ccopiae 18,14 Unde extemporarium siue extemporale siue extemporaneum pro subitario accipimus.


        Exstant quidem, ut uidetur, "extemporanei" oratores et concionatores et sermones et panegyrici et nomenclatores et rhetores et disputatores et lessus et philosophi necnon chirurgi.


            Exstant quoque "extemporaneae" pharmacopoeiae et dissertationes et crisis necnon "extemporanea" poemata et geometria et monosticha et problemata et carmina et  specimina iuridica et responsa et consilia et subsidia et  hendecasyllaba et epigrammata.


          Dubito quin omnes actiones siue munera officiaue haec ex tempore fieri possint, maxime illa quae ex arte numerosa pendeant. Vtcumque res se habet, Terentius Tunberg suo in nouissimo libro De rationibus quibus homines docti artem Latine colloquendi et ex tempore dicendi saeculis XVI e XVII coluerunt (Louanii 2012) inscripto indicat in paginis 97-104 "Verba quaedam et locutiones, quae ad Latine colloquendi facultatem orationemve extemporalem pertinent", inter quae adfert uerbum q.e. Extemporalis, -e, sed nihil illo in indice inuenio de uocibus, quae sunt extemporarius et praesertim peruulgatus ille extemporaneus, etiamsi professor Tunberg in conspectu librorum mentionem faciat libri Iani Caecilii Frey c.t. Via ad divas scientias artesque, linguarum notitiam, sermones extemporaneos nova et expeditissima (Ienae 1674) necnon in pag. 87 describit elocutionem Erasmicam apud Germanum Brixium:
        Etiam nunc Erasmum ipsum loquentem videre videor, dii superi, ut omnia apte, omnia apposite, ut nihil non erudite, nihil non eleganter et ornate, nihil non distincte et adamussim loquitur! Summa est facultas, copia, ubertas: oratio eius pura, aperta, facilis, dulcis: sermo proprius, tersus, exquisitus, gravis, sensus abstrusi ac reconditi. Occursant verba, sed cuiusmodi? Quaesita, exculta, Latinissima -atque haec quam copiose, quam affatim! Uberrimum quoddam dicas eloquentiae horreum. Multa lectio in familiari et vel extemporanea locutione, multa eruditio apparet. Incredibilis memoria repetit altius quae loquitur, ne syllaba quidem labitur; breviter Musam ipsam Atticam, non hominem loqui contendas...
      Quem uirum! "Germanus quidem -ut professor Tunberg annotauit in calce paginae- hanc epistulam ad ipsum Erasmum scripsisse non debemus obliuisci. Itaque fieri potest ut quaedam insit superlatio". Vtcumque est, utinam centesima pars mihi umquam esset istius elocutionis extemporaneae.

Laurentius Palmyrenus
________________________________
1] In lexico quoque optimo Felicis Gaffiot postea inueni uocabulum q.e. extemporaneus indicatum, quod citatum est in Corpore Glossariorum Latinorum [ed. Loeve et Goetz, 1901; e. W.M Lindsay, 1928]. Gesnerius autem mentionem facit, ut uidetur, Glossarii  Latino-Graecum.